Οι διαχρονικοί συγγραφείς γίνονται «Κλασικοί» πρώτον γιατί είναι «θεατρικοί», δεύτερον γιατί υπερβαίνουν το συμβατικό χωροχρονικό πλαίσιο (χρειάζεται ιδιαίτερη τόλμη και αξιοθαύμαστο ηρωισμό κάτι τέτοιο) και τρίτον γιατί μελετούν τόσο βαθιά την ανθρώπινη κατάσταση που δεν κρίνουν ματαίως το ταλαίπωρο έλλογον όν (το μόνο με συνείδηση τού Χρόνου και του προδεδιαγραμμένου τέλους του).

Ο «τρελός» τού Γκόγκολ προοικονομεί και «προφητεύει» τον εξισλαμισμό τής Γαλλίας!!! Άλλη μία περίπτωση “Poeta vates” («ποιητή προφήτη» κατά τους Λατίνους); Ή απλώς «αναλογική σκέψη» που μετατρέπεται σε επαγωγική, αφού περάσει από την αναλυτική;

Ο αντιήρωας που διαλέγει εδώ να διεκτραγωδήσει τα δεινά του ο Γκόγκολ δεν είναι ο αιώνια ψυχιατριζόμενος, εγκλειόμενος, αποκλεισμένος από την κοινωνία «αποδιοπομπαίος φαρμακός». Η τρέλα του δεν είναι κολλητική έτσι ώστε να του κρεμάσουν κουδούνια. Είναι ανατρεπτικός γιατί αμφισβητεί (χωρίς την απαραίτητη «ποιητική άδεια») την ταξική κοινωνία τής εποχής του και το υφιστάμενο σύστημα βασιλικής-τσαρικής εξουσίας. Εάν δήλωνε πως είναι απλώς νόθος υιός κάπου μουρντάρη ευγενούς, ή απλού φεουδάρχη, ή – έστω – ανερχόμενου μικρομεσοαστού, τα πράγματα θα ήταν λιγότερο επώδυνα για τον ίδιον και λιγότερο επικίνδυνα για την πολιτική ζωή τού τόπου του, ιδιαίτερα σε περίοδο μεγάλων επαναστάσεων. Η κακή συγκυρία όμως είναι εις βάρος του. Πρέπει να τους ξερριζωθούν από το μυαλό οι άσκοπες ιδεοληψίες και να «συν-μορφωθεί» με τους άλλους. Αυτός αρνείται. Όχι γιατί πιστεύει κατά βάθος αυτή την χαρακτηριστική φυγή του από την ασφυκτική δημοσιοϋπαλληλική του καθημερινότητα στο σουρεαλιστικό «παράλογο» μήτε γιατί είναι «σχιζοφρενής», όπως θα διαγιγνώσκετο σήμερα. Το τραύμα του δεν είναι μόνον ερωτικό, είναι αποδοχής τής ανθρώπινης αξιοπρέπειάς του, είναι κραυγή ελευθερίας, αλήθειας και χαράς. Είναι εν τέλει «ποιητική» η συγγνωστή παράνοιά του και θα ήταν γραφική έως και συμπαθητική εάν είχε περισσότερο αυτοσαρκασμό και λιγότερη σοβαροφάνεια. Εάν το “target group” τής δημόσιας δήλωσής του αυτής ήταν η – ας πούμε – η κόρη τού ταβερνιάρη κι όχι η κόρη τού Κυρίου Διευθυντού του!!! Αυτή η έμπρακτη («λόγω τε και έργω») αμφισβήτηση τής πυραμιδοειδούς ιεραρχίας είναι το ασυγχώρητο πολιτικό αμάρτημά του. Εξ αυτού του λόγου και μόνον πρέπει να εξοντωθεί, να ξαναγυρίσει στην προεφηβική ανυποληψία, να ξαναγίνει έμβρυο στη μήτρα τής μάννας του, που μάλλον ως μητριά τον μεγάλωσε, υπακούοντας πιθανώς κι εκείνη στα δικά της στερεότυπα.

Ο κατά Γκόγκολ «τρελός» είναι η χαριτωμένη εκδοχή τού επαναστάτη, τού ποιητή, του οραματιστή, του ονειροπόλου έστω… Υποθέτουμε βασίμως πως εάν είχε γυρίσει όλη εκείνη τη δημιουργικότητα σε κάτι κοινωφελές θα είχε διαπρέψει. Όμως τι περιθώρια υπήρχαν για μια τόσο ευφάνταστη νόηση στο πολιτικό, κοινωνικό, εργασιακό περιβάλλον τής εποχής του; Μηδαμινά. Αντίθετα με την εποχή μας που προτάσσει την ανάγκη συμπεριλήψεως εξαιρετικών ανθρώπων με ασυνήθιστες νοητικές διεργασίες, που κάποτε εθεωρούνταν «αιρετικές» ή και «σατανικές».

Οι μεσαιωνικές «μάγισσες» διαπρέπουν τώρα στο χώρο τής Μόδας, της Διαφήμισης, της ευπώλητης μυθοπλασίας, στο Χρηματιστήριο, στο Διαδίκτυο, σε πολλές δημιουργικές πολιτιστικές βιομηχανίες. Σημεία των καιρών; Ευτυχώς λέω εγώ, παρά εκείνο το αξιοθρήνητο τέλος ενός ευφάνταστου όντος που αμφισβήτησε αυτοκαταστροφικώς τις δεισιδαιμονίες, τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα της εποχής του.

Εκπληκτική η σκηνοθεσία τού φωτισμένου θεατράνθρωπου Στάθη Λιβαθινού, που έθεσε τον ήρωά του σε διπλή φουτουριστική ανάκριση, ψηφιακή ανάλυση, ηλεκτρονική παρακολούθηση, εντομολογική μελέτη στο πλαίσιο μιας έρευνας που ξεκίνησε από τον Διαφωτισμό και διερευνά συνεκδοχικώ τω τρόπω το Συλλογικό Ασυνείδητο μέσα από τις ατομικές παρεκτροπές τής λογικής αλληλουχίας νοησιαρχικών δομών που τρίζουν τώρα συθέμελα, σε μια εποχή που ο Πύργος τής Βαβέλ θεμελιώνεται σε ρευστά διαδικτυακά θεμέλια.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη, η Ρομποτική Βιομηχανική Επανάσταση, η Κβαντομηχανική σε συσκευές καθημερινής υπολογιστικής χρήσεως, θα τονίσουν εκ των υστέρων με καινοφανές φως πεπαλαιωμένες πεπερασμένες εκδηλώσεις τής Φυσικής Νοημοσύνης που είχε υποτιμηθεί μέχρι πρότινος.

Η ημερήσια ονειροπόληση (“daydreaming”) μπορεί να είναι το νόμιμο αντίδοτο, το μόνιμο ανασταλτικό τού “burn out” στο διασπασμένο εργασιακό πεδίο τού αμέσου μέλλοντος. Η βραχυπρόθεσμη οπτική μας δεν είναι αρκετή αφ’ εαυτής να καταδείξει μήτε τους ελλοχεύοντες κινδύνους μήτε τις εν δυνάμει ευκαιρίες ατομικής τε και συλλογικής αναπτύξεως.

Μπορεί ο «τρελός» του Γκόγκολ να είναι το μέλλον τής Ανθρωπότητας, η επόμενη δαρβινική εξελικτική της φάση. Μπορεί μόνον μέσα στη φαντασία το τραγικό έλλογο όν να μπορεί να ξαποστάσει, να διασκεδάσει, να ψυχαγωγηθεί εν τέλει στον εικοστό πρώτο αιώνα τής ανυπαρξίας μυστηρίων.

Οι αθάνατοι, διαχρονικοί, κλασικοί Λογοτέχνες είναι αυτόχρημα και θεατρικοί συγγραφείς γιατί διαγιγνώσκουν τα κοινωνικά ρεύματα πριν χτυπήσουν την εκάστοτε ακτή και προλέγουν τις όποιες φαινομενικές επιπτώσεις τους στον καθρέφτη τού Χωροχρόνου.

Σπουδαία παράσταση. Αναδεικνύει πολλαπλά υποστρώματα τού κειμένου. Μην την χάσετε. […]

20.05.2025, Μπούρας Κωνσταντίνος «Το ημερολόγιο ενός τρελού του Γκόγκολ στο Θέατρο Οδού Κυκλάδων – Λευτέρης Βογιατζής σε αναλυτική σκηνοθεσία τού φωτισμένου θεατράνθρωπου Στάθη Λιβαθινού», www.fractalart.gr

Για το link πατήστε εδώ