Πόσο ελεύθερος είναι τελικά ο άνθρωπος; Με αφορμή την παράσταση «Εκάβη, στη σκιά της Πολιτείας», ο Νίκος Καρδώνης μιλά στο Tetragwno για τη δικαιοσύνη, την απώλεια, τις ψηφιακές ψευδαισθήσεις και τον ρόλο του θεάτρου σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς.

Λίγες ημέρες πριν από την παρουσίαση της παράστασης στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού, στην τελευταία θεατρική παραγωγή που θα φιλοξενήσει ο ιστορικός χώρος προτού κλείσει για τις εργασίες ανακαίνισής του, ο ηθοποιός καταθέτει σκέψεις για την ανθρώπινη σύνδεση, την αλήθεια και την ανάγκη να κοιτάξουμε ξανά τον κόσμο με καθαρό βλέμμα.

Η «Εκάβη» μιλά για έναν κόσμο όπου οι ηθικές βεβαιότητες καταρρέουν. Πιστεύετε ότι ζούμε κι εμείς σε μια εποχή όπου το δίκαιο και το άδικο γίνονται ολοένα και πιο δυσδιάκριτα;

Πιθανόν το μεγάλο πρόβλημά μας να μην είναι το δυσδιάκριτο ανάμεσα στο άδικο και το δίκαιο, αλλά στην εφαρμογή αυτών των δύο εννοιών. Όπως και στην εποχή του Ευριπίδη, όταν οι αξίες και οι θεσμοί καταρρέουν, η ευθύνη για την επιλογή του «ευ πράττειν» είναι άκρως προσωπική υπόθεση.

Στην παράσταση συναντιέται ο Ευριπίδης με τον Πλάτωνα και την «Αλληγορία του Σπηλαίου». Ποια είναι η μεγαλύτερη πλάνη μέσα στην οποία θεωρείτε ότι ζει σήμερα η κοινωνία μας;

Η αλληγορία του μύθου του σπηλαίου με τις σκιές, τους δεσμώτες και το φως του ήλιου είναι ανατριχιαστικά διαχρονική. Η οθόνη του υπολογιστή θα μπορούσε να είναι ο «τοίχος» του σπηλαίου. Ζούμε μια απίστευτη φρεναπάτη πιστεύοντας ότι έχουμε μια απόλυτα σφαιρική εντύπωση του κόσμου, ενώ στην πραγματικότητα είμαστε δέσμιοι των αλγορίθμων. Μας εκτρέφουν στην κυριολεξία με χιλιάδες άχρηστες πληροφορίες, καθιστώντας μας σε μια αέναη πνευματική νάρκωση.

Διανύουμε μια απέραντη μοναξιά, μπερδεύοντας τα likes και τις εικονικές επαφές με την ουσιαστική ανθρώπινη σύνδεση. Η επιτυχία και η κοινωνική καταξίωση εξαρτώνται από το ψηφιακό φαίνεσθαι. Ηλιοβασιλέματα με φίλτρα, χαμόγελα με λεύκανση, σώματα σμιλευμένα, φανταστικά σπίτια, υποσχέσεις για αιώνια νιάτα… Πόση ευτυχία στριμωγμένη σε ένα story…

Η Εκάβη είναι μια γυναίκα που χάνει τα πάντα και καλείται να ξαναορίσει τον εαυτό της. Πιστεύετε ότι οι μεγάλες απώλειες αποκαλύπτουν τελικά ποιοι πραγματικά είμαστε;

Η Εκάβη, όταν ακυρώνεται ως βασίλισσα, μάνα και σύζυγος, στο τέλος κυριεύεται από ένα αρχέγονο ένστικτο για επιβίωση και μεταμορφώνεται σε κτήνος διψασμένο για εκδίκηση. Η απώλεια μπορεί να μας ξυπνήσει πλευρές που αγνοούσαμε μέχρι τότε ή να ανακαλύψουμε δυνάμεις που δεν ξέραμε ότι είχαμε. Υπό αυτή την έννοια, η απώλεια δεν σε αποκαλύπτει, αλλά σου δίνει το έναυσμα να ξανασυστηθείς με τον ίδιο σου τον εαυτό.

Σήμερα διδάσκετε σε νέους ηθοποιούς. Τι σας δίνουν οι νεότερες γενιές και τι πιστεύετε ότι αναζητούν περισσότερο μέσα από την τέχνη;

Διδάσκοντας τα τελευταία τρία χρόνια σε δραματική σχολή, αντιλαμβάνομαι ότι οι νέοι έχουν ανάγκη να εκφράσουν χιλιάδες πράγματα, αλλά δεν ξέρουν τον τρόπο. Ζουν, δυστυχώς, σε μια εποχή που δεν τους οξύνει τη φαντασία ούτε τους ωθεί να χρησιμοποιήσουν το σώμα τους σαν εκφραστικό μέσο.

Θα έλεγα ότι είναι περισσότερο «ομιλούντα κεφάλια», παγιδευμένα από την υπερβολική σκέψη που δεν τους αφήνει να ακούσουν το ένστικτό τους. Λόγω της εύκολης αναγνωρισιμότητας από την τηλεόραση, οι νέοι δεν έχουν ξεκάθαρα κριτήρια για την ενασχόλησή τους με την τέχνη του θεάτρου. Σε άλλες περιπτώσεις παιδιών, η θεατρική τέχνη λειτουργεί σαν εκτόνωση και απόδραση από την ασφυκτική καθημερινότητα.

Σε μια εποχή κυριαρχίας της εικόνας και της ταχύτητας, ποιος πιστεύετε ότι παραμένει ο ρόλος του θεάτρου; Μπορεί ακόμη να λειτουργήσει ως χώρος ουσιαστικού διαλόγου;

Σε εποχές που το «scrolling» και το AI είναι αυτονόητα όπως η αναπνοή μας, ο ρόλος του θεάτρου ολοένα και είναι πιο δύσκολος. Ο θεατής κινδυνεύει να ξεχάσει πώς να επιβραδύνει τους ρυθμούς του, πώς να επικεντρώνεται σε μια συγκεκριμένη ιστορία για δύο ώρες και πώς να ακούει την υποκειμενική θέση του ήρωα ακόμη κι αν διαφωνεί μαζί του.

Στο θέατρο, ηθοποιός και κοινό μοιράζονται κοινή ανάσα και χωροχρόνο. Τα συναισθήματα σωματοποιούνται, αφυπνίζοντας συνειδήσεις σχεδόν αντανακλαστικά. Σαφώς δεν είναι δεδομένο ότι αυτό συμβαίνει πάντα, γιατί τελευταία έχει μια τάση ελιτισμού που εμποδίζει τον θεατή να συν-κινηθεί. Όταν όμως συμβαίνει από κάποιους δημιουργούς, η μαγεία μένει ανεξίτηλη στο μυαλό και στην καρδιά του θεατή.

Η παράσταση ανεβαίνει στο Ηρώδειο λίγο πριν κλείσει για τις εργασίες ανακαίνισής του. Τι συμβολίζει για εσάς αυτή η τελευταία θεατρική συνάντηση με έναν τόσο ιστορικό χώρο;

Αν και η χαρά είναι τεράστια που παίζω για τρίτη φορά στο Ηρώδειο, οφείλω να ομολογήσω ότι δεν είχα ποτέ «χωρολαγνεία», αν είναι δόκιμος ο όρος. Είτε παίζω σε ένα black box είτε παίζω στην Επίδαυρο, η ενέργεια και το πάθος για αυτό που κάνω είναι τα ίδια. Η κλίμακα του χώρου απλά αλλάζει. Κι εδώ που τα λέμε, καλό είναι που και που οι ιστορικοί χώροι να «ξεκουράζονται» από τον βομβαρδισμό του σύγχρονου πολιτισμού.

Έχετε υπηρετήσει το θέατρο ως ηθοποιός, σκηνοθέτης, σκηνογράφος και ως δάσκαλος. Ποια από αυτές τις ιδιότητες σας έχει φέρει πιο κοντά στην ουσία της τέχνης;

Τίποτα από όλα αυτά. Αυτό που με φέρνει πιο κοντά στην ουσία της τέχνης θα έλεγα πως είναι ότι είμαι παρατηρητής της ζωής. Οι υπόλοιπες ιδιότητες είναι απλά αποτέλεσμα του πώς φιλτράρω την καθημερινότητα και του πώς γίνομαι θεατής του εαυτού μου, που είναι και το δυσκολότερο. Είναι αδύνατον να ασχοληθείς με μια τόσο ανθρωποκεντρική τέχνη αν δεν τη συσχετίζεις πάντα με τη ζωή, η οποία εμπεριέχει τέχνη. Το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να τη δεις με καθαρό βλέμμα.

Τι σας ανησυχεί περισσότερο όταν σκέφτεστε την Ελλάδα του 2026 και τι είναι αυτό που εξακολουθεί να σας δίνει ελπίδα;

Έννοιες όπως η ελευθερία του λόγου, η δημοκρατία, το νομικό και ανθρώπινο δίκαιο, η woke agenda, παίρνουν διαστάσεις τερατογένεσης και, ακόμα χειρότερα, η ανοχή στο «τέρας». Επειδή όλα είναι κορεσμένα, μου δημιουργούν μια αίσθηση ματαιότητας. Βέβαια, κάποιες μικρές πράξεις από ανθρώπους μέσα στη μέρα που δηλώνουν ευγένεια και πολιτισμό μού χαρίζουν μικρές αναλαμπές ελπίδας.

Αν ο θεατής φεύγοντας από την «Εκάβη» κρατήσει μία μόνο σκέψη ή ένα μόνο ερώτημα, ποιο θα θέλατε να είναι αυτό;

«Θνητός ελεύθερος ούτε ένας δεν υπάρχει. Ή δούλος των χρημάτων θάναι ή της τύχης ή της πολιτείας. Η πλειοψηφία ή του νόμου το γράμμα θα τον εμποδίζει να ενεργήσει σύμφωνα με τη γνώμη του». Με αυτά τα λόγια της Εκάβης θα ήθελα να φύγει ο θεατής.

22.06.2026, Αντωνιάδης Λάζαρος «Νίκος Καρδώνης στο Tetragwno: Η οθόνη του υπολογιστή θα μπορούσε να είναι ο “τοίχος” του σπηλαίου. Ζούμε μια απίστευτη φρεναπάτη», tetragwno.gr

Για το link πατήστε εδώ