Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της – Μπέρτολτ Μπρεχτ

2024

Κτήριο Τσίλλερ | Κεντρική Σκηνή.

Πρώτη Παράσταση: 4 Δεκεμβρίου 2024

 

Το αριστούργημα του σπουδαίου δραματουργού, συγγραφέα και ποιητή Μπέρτολτ Μπρεχτ, Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της, κάνει πρεμιέρα στις 4 Δεκεμβρίου στην Κεντρική Σκηνή του κτηρίου Τσίλλερ, σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού. Ένα έργο βαθιά αντιπολεμικό αλλά ταυτόχρονα εξόχως παραβολικό για τον αγώνα για επιβίωση, για την πιο τραγική απώλεια –αυτή που συνιστά ο θάνατος των παιδιών– και το πάντοτε ακριβό τίμημα του κέρδους.

Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της γράφτηκε στη Σκανδιναβία το 1938-1939. Βασίζεται στη Βιογραφία της αρχιαπατεώνισσας και τυχοδιώκτριας Κουράσσε (1669), μέρος του ογκώδους μυθιστορήματος Σιμπλίκιος Σιμπλικίσιμος του Χανς Γιάκοπ Κριστόφελ φον Γκρίμελσχάουζεν, που περιγράφει τον κόσμο της εξαπάτησης και της περιπλάνησης σε καιρούς πολέμου. Θέλοντας να παρουσιάσει «την κοινωνία ως ικανή να αλλάξει», όπως ο ίδιος υπογραμμίζει, ο Γερμανός συγγραφέας περιγράφει συμβάντα που διαδραματίζονται κατά τη διάρκεια του Τριακονταετούς Πολέμου στην Ευρώπη ως κραυγή αγωνίας για τον επερχόμενο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, που ξέσπασε έναν μόλις χρόνο αργότερα. Παρά την προφανή αντιπολεμική του διάσταση και το σαφές του μήνυμα για τα δεινά που φέρει ο καπιταλισμός, «Το έργο του Μπρεχτ αποφεύγει το κήρυγμα, γι’ αυτό γίνεται πιο δυνατό!», όπως αναφωνεί με ενθουσιασμό ο Ρολάν Μπαρτ στην πρεμιέρα του έργου στο Παρίσι.

Το έργο ακολουθεί την τυχοδιώκτρια Άννα Φίρλινγκ –γνωστή στα πεδία των μαχών ως Μάνα Κουράγιο– στον αγώνα της για επιβίωση. Μια αδίστακτη γυρολόγος, που πουλά αγαθά στους στρατιώτες, ενώ μάταια προσπαθεί να προστατεύσει από την καταστροφική δίνη του πολέμου, τα τρία της παιδιά: τον μεγάλο της γιο Άιλιφ, τον μικρότερο Έμενταλ και τη μουγκή της κόρη Κατρίν. Για τη δαιμόνια αυτή γυναίκα, το κέρδος θα έρχεται πάντα πάνω και από την οικογενειακή της ευτυχία. Κι ας πληρώνει το υψηλότερο τίμημα: την τραγική απώλεια των ίδιων της των παιδιών, αλλά και τη θυσία κάθε αξίας, που τα πλάσματα αυτά αντιπροσωπεύουν: το θάρρος, την τιμιότητα, την ειλικρίνεια. Σε καιρό πολέμου κάθε έννοια ηθικής και δικαίου καταστρατηγείται. Ή μήπως όχι μόνο τότε;

Ο Στάθης Λιβαθινός, στην πρώτη του σκηνοθεσία στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου καταπιάνεται –για πρώτη φορά επίσης– με τον Μπρεχτ. Τη μουσική και τα τραγούδια της παράστασης Μάνα Κουράγιο υπογράφει σε μια νέα τους εκδοχή –και όχι εκείνη του Πάουλ Ντεσάου– ο στενός του συνεργάτης, Θοδωρής Αμπαζής, ενώ τον θίασο απαρτίζουν –στην πλειοψηφία τους– νέοι χαρισματικοί ηθοποιοί.

Για τον Μπέρτολτ Μπρεχτ

Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898-1956) ήταν Γερμανός ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και σκηνοθέτης, καθώς και ένας από τους σημαντικότερους μεταρρυθμιστές του θεάτρου. Τα έργα του απηχούν τις αντιμιλιταριστικές και τις μαρξιστικές θέσεις του, φανερώνοντας τις επιρροές που δέχτηκε από το κινεζικό και το ρωσικό θέατρο, καθώς και από το έργο των Φρανκ Βέντεκιντ και Έρβιν Πισκάτορ. Κατά τη διάρκεια της ανόδου του ναζισμού, ο Μπρεχτ αυτοεξορίστηκε σε διάφορες χώρες της Ευρώπης και στην Αμερική. Εκεί συνεργάστηκε με σημαντικούς καλλιτέχνες, αλλά το Χόλυγουντ δεν τον αποδέχτηκε ποτέ. Το 1949, μετά την επιστροφή του στη Γερμανία, ίδρυσε μαζί με τη δεύτερη σύζυγό του Χελένε Βάιγκελ, το Μπερλίνερ Ανσάμπλ, έναν από τους σπουδαιότερους παγκοσμίως γερμανικούς θιάσους. Ανέπτυξε τη δική του μορφή επικού θεάτρου, σύμφωνα με το οποίο οι θεατές –μέσα από κατάλληλες τεχνικές– «αποστασιοποιούνται» από τους ήρωες και τα δρώμενα, ώστε η παράσταση να μην αποτελεί ψευδαίσθηση της πραγματικότητας ή αποκλειστικά και μόνο έναυσμα συγκίνησης, αλλά αφορμή για προβληματισμό και κριτική σκέψη. Πέθανε στα 58 του χρόνια από καρδιακή προσβολή, αφήνοντας μια τεράστια παρακαταθήκη στο θέατρο του 20ου αιώνα.

Πηγή: Εθνικό Θέατρο

Μετάφραση | Στίχοι: Γιώργος Δεπάστας
Σκηνοθεσία: Στάθης Λιβαθινός
Μουσική: Θοδωρής Αμπαζής
Σκηνικά-Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου
Κίνηση: Άντι Ζούμα
Σχεδιασμός βίντεο: Αλέξανδρος Αβρανάς
Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου
Συνεργάτις δραματουργός | Δραματολόγος παράστασης: Έρι Κύργια
Μουσική διδασκαλία: Μελίνα Παιονίδου
Βοηθός σκηνοθέτη: Έλενα Μπερντέ
Βοηθός μουσικού: Γιώργος Καρούμπαλος
Βοηθός σκηνογράφου | ενδυματολόγου: Έμιλυ Κουκουτσάκη
Β’ Βοηθός σκηνογράφου | ενδυματολόγου: Ελίνα Αλουπογιάννη
Γ’ Βοηθός σκηνογράφου | ενδυματολόγου: Μαριαλένα Τριγκλίδα

Διανομή (με αλφαβητική σειρά):

Ιεροκήρυκας: Νίκος Αλεξίου
Μάνα: Μπέτυ Αρβανίτη
Έμενταλ: Αντώνης Γιαννακός
Λοχίας | Στρατιώτης | Σημαιοφόρος | Παλιός Στρατιώτης: Γιάννης Δενδρινός
Μάγειρας | Τενόρο Σαξόφωνο | Μπάσο: Πάνος Καμμένος
Στρατιώτης | Αφηγητής: Φώτης Κουτρουβίδης
Γραφιάς | Στρατιώτης | Αφηγητής: Πάρης Λεόντιος
Κάτριν: Άννα Μάγκου
Λοχίας | Στρατιώτης | Αφηγητής | Μπάσο: Βασίλης Ντάρμας
Αγρότης | Στρατιώτης | Αφηγητής | Κλαρινέτο | Μπάσο κλαρινέτο: Βασίλης Παπαδημητρίου
Άντρας με δεμένο μάτι | Στρατιώτης | Ηλεκτρική κιθάρα: Άγγελος Παππάς
Συνταγματάρχης | Στρατιώτης: Αντώνης Παρχαρίδης
Κρουστά: Ιάκωβος Παυλόπουλος
Αγρότισσα | Σαξόφωνο: Θεοδοσία Σαββάκη
Υβέτ: Εύα Σιμάτου
Άιλιφ: Ιωάννης Σύριος
Στρατολόγος | Στρατιώτης: Χρήστος Σωνάκης
Στρατηγός | Νεαρός αγρότης | Αφηγητής | Στρατιώτης | Πλήκτρα: Βασίλης Τσαλίκης
Σιτιστής | Στρατιώτης: Σταμάτης Φακορέλλης

Φωτογραφίες παράστασης: Ελίνα Γιουνανλή
Βίντεο παράστασης: Χρήστος Δήμας

 
 
  • Κριτική θεάτρου | Μπρεχτ και τραγωδία

    «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» του Μπρεχτ στο Εθνικό Θέατρο, σε σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού.

    Η «Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» του Μπέρτολτ Μπρεχτ, που παρακολουθήσαμε στο Εθνικό Θέατρο, στο Κτίριο Τσίλλερ-Κεντρική Σκηνή, σε σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού, είναι ένα έργο-κλειδί του σπουδαίου Γερμανού δραματουργού που, αν το διαβάσουμε σωστά, μας βοηθά να καταλάβουμε την ουσία της μπρεχτικής μεθόδου διαλύοντας πολλές παρερμηνείες της, μία από τις οποίες είναι ο διαδεδομένος μύθος ενός τάχα «αντιαριστοτελισμού» του Μπρεχτ.

    Στα θεωρητικά κείμενά του ο Μπρεχτ αποκρούει την παραδοσιακή Δυτική ερμηνεία της «Κάθαρσης» στην «Ποιητική» του Αριστοτέλη, ως μέσον ενός υποθετικού «ξεπλύματος» των παθημάτων και παθών του ήρωα με την μιμική τους αναπαράσταση. Μια ομοιοπαθητική, κατά κάποιον τρόπο, θεραπεία των θεατών από τα «οικεία δεινά» τους, με την προβολή τους «απέναντι», στην ιδεατή σκηνή ενός «θεάτρου». Στο «Μικρό Όργανο για το Θέατρο» ο Μπρεχτ απορρίπτει αυτήν την αντίληψη, εισάγοντας τα «εφφέ» της «αποστασιοποίησης» και της «αποξένωσης» στο «Επικό» θέατρό του, αρνούμενος κατηγορηματικά κάθε μορφή συναισθηματικής ταύτισης του κοινού με τους ήρωες. Σωστά. Πόσο όμως, έγκυρη, άραγε, μπορεί να θεωρείται ακόμη σήμερα η πιο πάνω ανάγνωση της «Ποιητικής» του Αριστοτέλη από τη Δύση;

    Εδώ πρέπει να επισημάνουμε ένα θεμελιώδες λάθος της Δύσης απέναντι στην αρχαιοελληνική Τραγωδία, που ακόμα ισχύει και κατευθύνει τις παραστάσεις της. Η Δύση παρέλαβε την «Ποιητική» του Αριστοτέλη στην Αραβική μετάφρασή της πριν ακόμη φθάσουν σε αυτήν τα κείμενα των τραγωδιών, και την είδε όπως την είχαν δει οι Άραβες μεταφραστές της για τους οποίους η «μίμηση» ήταν ένας όρος δυσνόητος. Η Δύση. πράγματι, διαβάζει ακόμη σήμερα τον ορισμό της Τραγωδίας στην «Ποιητική» του Αριστοτέλη, με τον τρόπο των Αράβων: ότι τάχα μας μιλάει για μια μίμηση τραγικής πράξης. Όχι το αντίθετο, για μια τραγική μίμηση πράξης, που είναι το σωστό. Επειδή το πρώτο θα οδηγούσε στο άτοπο μιας μίμησης «από δεύτερο χέρι», δεδομένου ότι τραγικό στοιχείο δεν υφίσταται πριν από τη μίμησή του. Η μίμηση, ως εκ τούτου, οφείλει απαραιτήτως να είναι υπερβατική, τραγική, και όχι καθημερινή, κοινή.

    Ακόμη κάτι. Η Τραγωδία έχει ως σκοπό της, κατά τον Αριστοτέλη, να προσφέρει στον θεατή, μέσα από τη μίμηση πράξης σπουδαίας και τέλειας, την «οικεία ηδονή». Την προσήκουσα δηλαδή στο είδος της Τραγωδίας ευχαρίστηση, τέρποντας και διασκεδάζοντας ταυτόχρονα το κοινό της. Σκοπός της Τραγωδίας είναι, άρα, η οικεία ηδονή, όχι μια υποθετική κάθαρση χωρίς επιθετικό προσδιορισμό. Η διαφορά είναι κολοσσιαία. Πού πηγαίνει, όμως, τότε, η διαβόητη κάθαρση;

    Ο σπουδαίος φιλόλογος και εκδότης της Τραγωδίας Δημήτριος Βερναρδάκης, μας είχε δώσει, ήδη από τα μισά του 19ου αιώνα, μια άλλη ερμηνεία του αριστοτελικού ορισμού της Τραγωδίας, που όμως δεν προσέχθηκε όσο θα έπρεπε. Όπου η κάθαρση είναι απλώς ένας τεχνικός όρος ο οποίος δεν αναφέρεται στο κοινό της Τραγωδίας αλλά στο ίδιο το σώμα της. Είναι απλώς μια άλλη λέξη για να δηλωθεί το τέλος των παθημάτων ή των παθών του ήρωα. Έναν αιώνα αργότερα ο Αμερικανός Gerald Else διατύπωσε μια παρόμοια θεωρία, χωρίς να έχει υπόψη του τον Βερναρδάκη. Και η άποψη του Else δεν έγινε ποτέ πλειοψηφική.

    Για να συνδέσουμε τον Βερναρδάκη με τον Else, πρέπει, νομίζω, να τους διαβάσουμε παράλληλα με πλατωνικά κείμενα. Να ανατρέξουμε π.χ. στην έννοια που δίνει ο Πλάτων στον διάλογό του, τον «Σοφιστή», στο ρήμα «περαίνω». Όπου, κατά τον φιλόσοφο, «η διαπλοκή των ονομάτων και των ρημάτων μέσα στην πρόταση, περαίνει τις λέξεις σε σημασία». Θα μπορέσουμε, έτσι, να διαβάσουμε σωστά τον ορισμό της Τραγωδίας στην «Ποιητική» του Αριστοτέλη, κάτι απολύτως απαραίτητο για να κατανοήσουμε σωστά τον Μπρεχτ: «Τραγωδία είναι η (τραγική) μίμησις πράξεως σπουδαίας και τέλειας … η οποία με τον έλεο και με τον φόβο περαίνει (αναγορεύει σε σημασία) το τέλος (κάθαρσιν) τέτοιων (φοβερών και ελεεινών) παθημάτων (του ήρωα)».

    Πού είναι, λοιπόν, ο αντιαριστοτελισμός του Μπρεχτ; Όταν, επίσης, μας λέει ότι η τραγωδία και διδάσκει και διασκεδάζει; Όταν ο ίδιος μας λέει ότι ο θεατής δεν πρέπει να μετέχει άμεσα στα παθήματα και στα πάθη του ήρωα με το συναίσθημα άμικτο και με την συγκίνηση, αλλά πρέπει να μετέχει στην τραγική σημασία των γεγονότων με κρίση καθαρή, «αποξενωμένη» από κάθε συγκινησιακό φορτίο που μπορεί να την αλλοιώσει; Είναι, λοιπόν, κάτι άλλο η «αποστασιοποίηση» που μας προτείνει ο Μπρεχτ, από μια «κάθαρση της κάθαρσης» όπως την αντιλήφθηκε η Δύση και μια επιστροφή στην αριστοτελική «οικεία ηδονή» του θεάτρου; Και ποιος μας λέει ότι ο Μπρεχτ απορρίπτει τους ήρωες; Τους αρνείται μόνο όταν ανήκουν στην άρχουσα τάξη, βασιλιάδες και ηγεμόνες. Τι άλλο είναι τάχα η λαϊκή «Γκρούσα» του «Κύκλου» και η μουγκή «Κατερίνα» της «Μάνας Κουράγιο», από γνήσιες τραγικές ηρωίδες; Θα προχωρήσω, μάλιστα, πιο πέρα για την τελευταία, λέγοντας ότι η μορφή της έρχεται κατ’ ευθείαν από την Αισχυλική Κασσάνδρα. Η Κατερίνα χτυπάει τα τύμπανα ξέροντας ότι θα πεθάνει, για να ξυπνήσει την κοιμισμένη πόλη και να τη σώσει. Όπως ακριβώς η Κασσάνδρα του Αισχύλου, ξέροντας ότι θα πεθάνει, «χτυπάει τα τύμπανα» για να ξυπνήσει τους κοιμισμένους θεούς και να σώσει την πόλη.

    Για να έρθω, επί τέλους, μετά από αυτήν την μακρότατη ανάλυση, στην παράσταση της «Μάνα Κουράγιο» στο «Εθνικό Θέατρο», σε σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού, με την σπουδαία ηθοποιό μας Μπέττυ Αρβανίτη στον πρωταγωνιστικό ρόλο.

    Γνωρίζοντας το αδιέξοδο όλων σχεδόν των παραστάσεων Μπρεχτ που επιχείρησαν να λάβουν κατά γράμμα όσα αναφέρει στα θεωρητικά κείμενά του, και την αδυναμία να εφαρμοστεί στην πράξη η θεωρία του της «αποξένωσης» (που ο ίδιος ο Μπρεχτ συμβούλευε τους μαθητές του να μην την παίρνουν τοις μετρητοίς), ο Στάθης Λιβαθινός τολμηρά αποφάσισε να τα αγνοήσει και να προσφύγει άμεσα στην «Οικεία ηδονή» του τραγικού θεάτρου, που είναι εν τέλει η μόνη αληθινή μπρεχτική μέθοδος. Ένα θέατρο που διδάσκει και ταυτόχρονα διασκεδάζει, σκορπίζει δηλαδή τα «νέφη» από την συνείδηση των θεατών. Κάτι που μόνο μια τέχνη που θητεύει στο όμορφο το κατορθώνει. Αυτό το γνώριζαν ο Αριστοτέλης και ο Μπρεχτ και ας ήταν οι «καιροί» τους διαφορετικοί. Ήταν όμως όμοια η αγάπη τους για τη Δικαιοσύνη. Αυτό, κυρίως, μετράει.

    Στο έργο του Μπρεχτ, το επικό στοιχείο και το τραγικό διαθέτουν ένα κοινό πεδίο συνάντησης, το κυρίαρχο, παντοδύναμο αίσθημα της λαϊκής δικαιοσύνης. Η αντιηρωική στάση της Μάνας Κουράγιο και η επική διάθεση της αθώας Κατρίν, τις οδηγούν από την τραγική άγνοια στην τραγική γνώση. Ο Μπρεχτ είναι ένας σύγχρονος τραγικός ποιητής, που ψάλλει, σκόπιμα βραχνά και λίγο «παρατονισμένα», τους καημούς και τα πάθη μιας μετατραγικής εποχής. Δεν πρόκειται για αντινομία αλλά για διαλεκτική σχέση.

    Ο Στάθης Λιβαθινός (κίνηση Άντυ Τζούμα, μουσική διδασκαλία Μελίνα Παιονίδου), το κατάλαβε αυτό και το εφάρμοσε με διαύγεια στη σκηνοθεσία του, τόσο στο γενικό πλαίσιο όσο στα επί μέρους, ιδιαίτερα στη διδασκαλία των ρόλων στην οποία έδωσε βαρύνουσα θέση.

    Η Μπέττυ Αρβανίτη στον κεντρικό ρόλο της Μάνας είναι κυριολεκτικά έξοχη. Με λόγο που «κεντάει» και κίνηση που «υφαίνει», συνέχει και συντρέχει την παράσταση κάθετα και οριζόντια, όντας μαζί το υφάδι και το στημόνι της. Επική και τραγική συγχρόνως, Ερινύα και Ευμενίδα, σε μια σύνθετη, σπουδαία δημιουργία.

    Η «Κατρίν» της Άννας Μάγκου είναι σταθερή, με προσωπικότητα, παρουσία και έντονο χρώμα. Η κορυφαία σκηνή της αυτοθυσίας, εξαιρετικά λιτή, κερδίζει σε βάθος. Άιλιφ και Έμενταλ, οι δύο γιοι, Ιωάννης Σύριος και Αντώνης Γιαννακός, φτιάχνουν ένα ζυγισμένο με ακρίβεια, ομοζυγωτικό δίδυμο. Η Εύα Σιμάτου, με καλή τεχνική και άνεση σκηνική, φιλοτεχνεί ζωηρά το σκίτσο της «ξεπεσμένης» Υβέτ. Ο Νίκος Αλεξίου γράφει αποτελεσματικά, με «κάρβουνο», τον Ιεροκήρυκα. Ο Μάγειρας του Παναγιώτη Καμμένου αιχμαλωτίζει ακαριαία το ήθος και το ύφος του ρόλου.

    Ο Γιάννης Δενδρινός, ο Φώτης Κουτρουβίδης, ο Πάρης Λεόντιος, ο Βασίλης Ντάρμας, ο Βασίλης Παπαδημητρίου, ο Άγγελος Παππάς, ο Αντώνης Παρχαρίδης, η Θεοδοσία Σαββάκη, ο Χρήστος Σωνάκης, ο Βασίλης Τσαλίκης, ο Σταμάτης Φακορέλλης, ψηφίδες ενός πολύχρωμου μωσαϊκού, δίνουν με ενάργεια, διακριτούς, τους πολλούς τους ρόλους.

    Τα σκηνικά και τα κοστούμια της Ελένης Μανωλοπούλου, οι φωτισμοί του Αλέκου Αναστασίου, τα βίντεο του Αλέξανδρου Αβρανά, συνομιλούν με την σκηνοθεσία. Η ωραία μουσική του Θοδωρή Αμπαζή, ένα οργανικό της μέρος.

    03.04.2025, Πολενάκης Λέανδρος «Κριτική θεάτρου | Μπρεχτ και τραγωδία», booksitting.gr

    Για το link πατήστε εδώ

  • Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της | Κριτική Παράστασης

    Υπάρχουν έργα που δεν χρειάζονται περιττές εισαγωγές. Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της είναι ένα από αυτά. Εμβληματικό, πολιτικό, βαθιά ανθρώπινο, αλλά και ανελέητο στην κριτική του προς έναν κόσμο που καταπίνει τους ανθρώπους στο όνομα του πολέμου. Η φετινή παράσταση δεν αναπαράγει απλώς την μπρεχτική κουλτούρα – τη σχολιάζει, τη φιλτράρει, την αποδίδει μέσα από μια πιο στοχαστική, σύγχρονη ματιά.

    Ο Στάθης Λιβαθινός σκηνοθετεί μια μεγαλειώδη παράσταση συνόλου, όπου το συναίσθημα δεν διαχέεται άκριτα, αλλά υπονομεύεται, αφήνοντας το ίδιο το έργο να αναδείξει τη σκληρότητα της εποχής του. Ο πόλεμος δεν είναι ούτε μονοσήμαντα καταστροφικός ούτε μια αφηρημένη έννοια: είναι ένα σύστημα, μια αγορά, ένας τρόπος ζωής. Και η Μάνα Κουράγιο της Μπέττυς Αρβανίτη δεν είναι ούτε θύμα ούτε ηρωίδα. Είναι μια τυχοδιώκτρια που μαθαίνει να εκμεταλλεύεται τη φρίκη, προσπαθώντας να διατηρήσει την επιχείρησή της – αλλά και την ίδια της την ύπαρξη. Με μια ερμηνεία γεμάτη αποχρώσεις, σκληρότητα και εσωτερικές αντιφάσεις, η Αρβανίτη παραδίδει έναν ρόλο-μάθημα για το πώς η επιβίωση μπορεί να γίνει αυτοσκοπός εις βάρος των πάντων.

    Δίπλα της, ο Ιωάννης Σύριος ενσαρκώνει τον Άϊλιφ με μια έντονη σωματικότητα που ενθουσιάζει. Υιοθετώντας την προσέγγιση της σκηνοθεσίας, αποδίδει έναν χαρακτήρα που βυθίζεται στον ηρωισμό και την παράνοια του πολέμου χωρίς καμία συναισθηματική ωραιοποίηση.

    Στην καρδιά της παράστασης βρίσκεται ένα ανσάμπλ 12 νεότερων ηθοποιών, που αναλαμβάνει να φέρει στη σκηνή τη φρενήρη ενέργεια του πολέμου. Άλλοτε ενσαρκώνουν στρατιώτες, άλλοτε αθώους πολίτες που παρασύρονται από τη δίνη των γεγονότων, άλλοτε μετατρέπονται σε ένα άτυπο χορικό που αποδίδει τα τραγουδιστικά μέρη του έργου με μια σχεδόν τελετουργική διάθεση. Το αποτέλεσμα είναι μια σκηνική εμπειρία που δεν επιτρέπει στο κοινό να βυθιστεί παθητικά στη συγκίνηση, αλλά το αναγκάζει να σκεφτεί, να ερμηνεύσει, να αμφισβητήσει.

    Η Μάνα Κουράγιο δεν είναι μόνο ένα αντιπολεμικό έργο. Είναι ένας καθρέφτης της κοινωνίας, ένας μηχανισμός που αποκαλύπτει πώς οι άνθρωποι γίνονται αναλώσιμοι, πώς ο κίνδυνος εξοικειώνεται, πώς το ηθικό τίμημα χάνεται μέσα στις απαιτήσεις της επιβίωσης. Και η παράσταση αυτή, με την αυστηρή, αλλά ταυτόχρονα ζωντανή και παλλόμενη αισθητική της, καταφέρνει να το κάνει ξεκάθαρο.

    Ένα έργο που παραμένει πιο επίκαιρο από ποτέ. Και μια παράσταση που το υπηρετεί με τη σοβαρότητα και τη δύναμη που του αξίζει.

    Αν κάποιος αναρωτιέται «γιατί να πάω να δω τη Μάνα Κουράγιο;», η απάντηση είναι απλή: γιατί είναι ένα έργο που αφορά όλους μας, σήμερα, τώρα. Δεν είναι μια απλή ιστορία για έναν πόλεμο του παρελθόντος. Είναι μια ωμή ματιά στον μηχανισμό του πολέμου, που μεταμορφώνει τους ανθρώπους σε πιόνια, τις αξίες σε εμπόρευμα, και τη ζωή σε αναλώσιμη μονάδα.

    Είναι μια παράσταση που δεν χαρίζεται στο κοινό της. Δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Αλλά σε έναν κόσμο που μοιάζει να γυρίζει γύρω από τις ίδιες συγκρούσεις, τις ίδιες επιλογές, τα ίδια διλήμματα, ίσως είναι ακριβώς το θέατρο που χρειαζόμαστε.

    18.02.2025, Ρουμελιώτη Μάρω «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της | Κριτική Παράστασης», www.pastafloramag.gr

    Για το link πατήστε εδώ

  • Mάνα Κουράγιο στο Εθνικό: Πόσο «κουράγιο» πια;

    Mια επιμελής εικονογράφηση του μπρεχτικού αριστουργήματος εκτυλίσσεται ενώπιόν μας, χωρίς να δονείται από καμία εσωτερική αναγκαιότητα – Κριτική της Λουίζας Αρκουμανέα για την παράσταση που σκηνοθετεί ο Στάθης Λιβαθινός.

    Τι κρύβει στην καρδιά της η «Μάνα Κουράγιο»; Τι κατοικεί στον πυρήνα της πέρα από το προφανές αντιπολεμικό μήνυμα που όλοι εντοπίζουν με την πρώτη ματιά;

    Το έργο γράφεται το 1939 από τον εξόριστο τότε Μπρεχτ, καθώς η Γερμανία εισβάλλει στην Πολωνία. Δέκα χρόνια αργότερα πραγματοποιεί την πρεμιέρα του σε γερμανικό έδαφος, στο Deutsches Theater, με αμέτρητες ζοφερές μνήμες και αρουραίους να ξεπροβάλλουν απειλητικά απ’ τα χαλάσματα του ερειπωμένου Βερολίνου.

    Σε πρώτο επίπεδο, παρακολουθούμε την ιστορία της Άνα Φρίλινγκ από τη Βαυαρία: αυτή είναι η διαβόητη Μάνα Κουράγιο, μια σκληρόπετση γυρολόγος που διασχίζει με το κάρο της την κόλαση του Τριακονταετούς Πολέμου, του ανούσιου και παράλογα παρατεταμένου θρησκευτικού πολέμου που αποδεκάτισε την Κεντρική Ευρώπη κατά τον 17ο αιώνα. Κυνική, αδίστακτη, ακαταπόνητη, δαιμόνια εμπόρισσα με σπινθηροβόλο πνεύμα, η Μάνα Κουράγιο κάνει ό,τι περνάει από το χέρι της για να εξασφαλίσει την επιβίωση της ίδιας και της οικογένειάς της εν μέσω ολέθρου.

    Σε καιρούς απόγνωσης οδηγούμαστε σε απεγνωσμένες πράξεις∙ στη διάρκεια των δώδεκα ετών και των ισάριθμων σκηνών κατά τις οποίες εκτυλίσσεται η δράση, ο αγώνας της Μάνας Κουράγιο θα έχει συχνά μοιραίες συνέπειες: οι δυο γιοι και η κόρη της θα χαθούν, και μάλιστα, όπως πικρά διαπιστώνουμε, αυτό θα συμβεί ενώ η προσοχή της μητέρας τους βρίσκεται στραμμένη αλλού, σε κάποια εμπορική συναλλαγή.

    Προσηλωμένη στο κυνήγι των κερδοφόρων ευκαιριών που της παρουσιάζονται ανελλιπώς, η Μάνα Κουράγιο απουσιάζει από τη σκηνή κάθε φορά που χρειάζεται να υπερασπιστεί, να προσφέρει μητρική παρηγοριά ή να προστατεύσει τα παιδιά της, κάθε φορά που ένα από αυτά συλλαμβάνεται από τον εχθρό ή οδεύει προς τον θάνατό του¹.

    «Λόγω της τύφλωσής της, η Μάνα Κουράγιο ενσαρκώνει μια ανησυχαστικά οικεία σύγχρονη παραμόρφωση: τη σχέση με τα εμπορικά αγαθά, το χρήμα και την αγορά που διαστρεβλώνει τις ανθρώπινες επαφές, και αποδεικνύεται, τελικά, εχθρική προς τη ζωή. Και όμως, τι άλλο μπορεί να κάνει;» αναρωτιέται ο Τόνι Κούσνερ στην εισαγωγή της διασκευής του που ανέβηκε το 2009 στο Λονδίνο με τη Φιόνα Σο.

    Ο Μπρεχτ παρουσιάζει μια ηθικά αμφίσημη φιγούρα, εμποδίζοντας, όπως πάντοτε, την αβίαστη, βολική ταύτιση του θεατή με την κεντρική ηρωίδα και προκαλώντας τον να αναλογιστεί τη μοίρα των «μικρών» ανθρώπων που αγωνίζονται ενάντια στις «μεγάλες» δυνάμεις της Ιστορίας, περιφρονημένοι και ματαιωμένοι από αυτές μέχρι τέλους.

    Ταυτόχρονα, ο συγγραφέας υπονομεύει τις κυρίαρχες αναπαραστάσεις της μητρότητας (ειδικά εκείνες που προέτασσε η ναζιστική κουλτούρα), επιλέγοντας να προσεγγίσει ακόμη και τον «ιερό» ρόλο της μητέρας μέσα από μια θεώρηση υλιστική². «Εγώ δεν έχω ψυχή», επιμένει αντι-ηρωικά η Μάνα Κουράγιο: «Αντίθετα, χρειάζομαι προσάναμμα… Κόψε τα ξύλα να έχουμε ζεστασιά, αυτό είναι μεγάλο αγαθό στην εποχή που ζούμε», λέει στον Ιεροκήρυκα.

    «Τι άλλο μπορεί να κάνει;»: το ερώτημα αυτό επιστρέφει ξανά και ξανά, όποτε βλέπουμε τη Μάνα Κουράγιο να λαμβάνει μια αμφιλεγόμενη απόφαση ή να επιδίδεται σε θανάσιμα παζάρια. «Τι άλλο μπορούμε να κάνουμε;»: το ερώτημα αυτό, που χτυπά στην καρδιά όλων των έργων του Μπρεχτ και αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της φιλοσοφίας του Επικού Θεάτρου, είναι το ερώτημα που καλούμαστε να αναλογιστούμε κάθε φορά που βρισκόμαστε αντιμέτωποι με δυνάμεις αυθαιρεσίας και καταπίεσης, δυνάμεις που ξεπερνούν τις φυσικές αντοχές μας∙ το θέατρο του Μπρεχτ συνιστά ιδανικό τόπο για να τεθεί πειστικά, με ορμή και ένταση.

    Εν προκειμένω, απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν δίνει η Μάνα Κουράγιο αλλά μια άλλη γυναικεία μορφή του κειμένου: η κόρη της Κατρίν.

    Όταν ο αυτοκρατορικός στρατός ετοιμάζεται να σφαγιάσει την προτεσταντική πόλη του Χάλε, όταν οι κάτοικοι του γειτονικού χωριού εξαναγκάζονται να παρακολουθήσουν την επικείμενη εισβολή αμέτοχοι, επιλέγοντας την προσευχή ως μοναδικό μέσο συμπαράστασης προς τους καταδικασμένους συμπατριώτες τους, όταν όλοι θεωρούν πως «δεν μπορούν να κάνουν τίποτα» για να προειδοποιήσουν τους τελευταίους που κοιμούνται ανυποψίαστοι στα σπίτια τους, η νεαρή Κατρίν, ενώ περιμένει τη μητέρα της να επιστρέψει από τις δουλειές της, αρπάζει ένα ταμπούρλο από το σταθμευμένο κάρο, σκαρφαλώνει στη στέγη του πλησιέστερου αγροτόσπιτου κι αρχίζει να το χτυπάει με μανία.

    Χτυπάει, χτυπάει, χτυπάει και δεν σταματάει, όσα όπλα κι αν στρέφονται κατά πάνω της. Η μουγγή Κατρίν –αυτή που κανένας δεν την άκουγε ως τώρα, όσες φορές κι αν είχε προσπαθήσει να προειδοποιήσει τους γύρω της– βρίσκει εδώ, στην κορυφαία και πιο συγκινητική σκηνή του έργου, τη φωνή της. Και είναι τόσο εύγλωττη, που πείθει τις πέτρες να μιλήσουν και τους κοιμισμένους να ξυπνήσουν. Γιατί υπάρχει πάντοτε κάτι να κάνουμε, κάθε φορά που νομίζουμε πως δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε…

    Η νεαρή Κατρίν θυσιάζεται θριαμβευτικά, εκπληρώνοντας το φαινομενικά αδύνατο (αυτό που όλοι λένε πως είναι αδύνατο): επιτελεί μια επαναστατική πράξη, αψηφώντας τις δυνάμεις του πολέμου και νοηματοδοτώντας εκ νέου τις δυνάμεις της συσπείρωσης, της αντίστασης και της ζωής. Από αυτή την άποψη, η Κατρίν «γίνεται η Μάνα Κουράγιο που η μητέρα της δεν μπορεί ποτέ να γίνει» (Robert Vork)³.

    Και είναι αυτή η μοναδική στιγμή όπου αισθανόμαστε να «ξυπνάμε» σε όλη τη διάρκεια της ανούσιας παράστασης που παρακολουθήσαμε στο Εθνικό: όταν η Κατρίν της Άννας Μάγκου σκαρφαλώνει στον μεταλλικό στύλο/κατάρτι στο κέντρο της σκηνής και χτυπάει το ταμπούρλο της με πάθος τόσο «αφύσικα» δυνατά –προφανώς χάρη στην ειδική επεξεργασία του ήχου–, ώστε σκηνή και πλατεία παραδίδονται σε μια μεθυστική, σεισμική παραφορά.

    Είναι προφανώς η συνολική ερμηνεία της ηθοποιού που έχει φροντίσει να επενδυθεί η στιγμή αυτή με την πρέπουσα βαρύτητα, επιδεικνύοντας από την αρχή έναν γοητευτικό συνδυασμό ευαλωτότητας και επιμονής, βρίσκοντας τρόπους να εκφραστεί μέσα από το ηλεκτρισμένο σώμα της ή τις σπαρακτικές, άναρθρες κραυγές της.

    Δυστυχώς, ένας κούκος δεν φέρνει την άνοιξη. Η παράσταση είναι καθ’ όλα «σωστή», ακολουθεί πιστά τις οδηγίες και τις εκτελεί by the book. Επί της ουσίας, όμως, πρόκειται για μια άψυχη αναπαράσταση, μια επιμελή εικονογράφηση του μπρεχτικού αριστουργήματος που εκτυλίσσεται ενώπιόν μας διεκπεραιωτικά, χωρίς να δονείται από καμία εσωτερική αναγκαιότητα.

    Ένα «αληθινό» κάρο με «αληθινό» εμπόρευμα, «αληθινά» κούτσουρα και «αληθινή» μπουγάδα, σκηνές φανταρικής αδελφοσύνης, «να δω τη μάνα μου, να φάω λίγο σαλάμι απ’ τον τόπο μου», τα σπλάχνα της σκηνής σε κοινή θέα, μια ζωντανή ορχήστρα, σβέλτοι και κεφάτοι νεαροί ηθοποιοί που εκσφενδονίζονται εντυπωσιακά, μια έμπειρη και επιβλητική πρωταγωνίστρια πλήρης μπρεχτικού ταμπεραμέντου (Μπέττυ Αρβανίτη), ένας συμπαθής Ιεροκήρυκας (Νίκος Αλεξίου), κάνουν όλοι και όλες ό,τι τους ζητείται για δυόμισι ώρες, πότε μιλώντας και πότε τραγουδώντας, αλλά επί της ουσίας σιωπώντας για καθετί σημαντικό, για τους επώδυνους συμβιβασμούς μας, για τη συνενοχή μας, τη χαμένη φωνή μας, τη Μεγάλη Συνθηκολόγησή μας, όλα όσα μας πονούν, μας αφορούν και μας οδηγούν στην αίθουσα του θεάτρου αναζητώντας έμπνευση, μόνο και μόνο για να εισπράξουμε, εν προκειμένω, κενά σχήματα και κούφιες χειρονομίες.

    1. Robert Vork, “Silencing Violence: Repetition and Revolution in Mother Courage”

    2. Elin Diamond, “Brechtian Theory/Feminist Theory: Toward a Gestic Feminist Criticism”

    3. “Silencing Violence”

    08.02.2025, Αρκουμανέα Λουίζα «Mάνα Κουράγιο στο Εθνικό: Πόσο «κουράγιο» πια;», Lifo

    Για το link πατήστε εδώ

  • Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της – Κριτική θεάτρου

    Το έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της είναι ένα από τα πιο σημαντικά αντιπολεμικά δράματα του 20ού αιώνα. Γραμμένο το 1939, λίγο πριν το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η ιστορία διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια του Τριακονταετούς Πολέμου (1618-1648), μιας σύγκρουσης ανάμεσα σε Καθολικούς και Προτεστάντες που επηρέασε βαθιά την Ευρώπη. Η ηρωίδα του έργου, η Μάνα Κουράγιο, μετακινείται στις εμπόλεμες περιοχές με το κάρο της, προμηθεύοντας με τρόφιμα και προμήθειες τα στρατεύματα, στην προσπάθειά της να επιβιώσει και να προστατεύσει τα παιδιά της. Όμως, ο πόλεμος δεν χαρίζεται σε κανέναν και έτσι το τίμημα που πληρώνει είναι βαρύ.

    Η Μάνα Κουράγιο ήταν μία από τις πιο δυνατές θεατρικές παραστάσεις που έχω δει το τελευταίο διάστημα. Η ατμόσφαιρα, οι ερμηνείες και η μουσική κατάφεραν να με απορροφήσουν ολοκληρωτικά. Πρόκειται για ένα έργο που δυστυχώς εξακολουθεί να είναι επίκαιρο, καθώς ο πόλεμος, με όλες του τις τραγικές συνέπειες, παραμένει αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης ιστορίας.

    Η σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού αποδείχθηκε εξαιρετική. Ο τρόπος με τον οποίο δόθηκε έμφαση στις προσωπικές ιστορίες των χαρακτήρων, χωρίς να χάνεται το γενικότερο πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο, ήταν εντυπωσιακός. Η παράσταση είχε ρυθμό, ένταση και μια πολύ προσεγμένη εικαστική αισθητική, που ενίσχυσε ακόμα περισσότερο το βαρύ συναισθηματικό φορτίο του έργου.

    Οι ερμηνείες ήταν πολύ δυνατές. Όλοι οι ηθοποιοί κατάφεραν να αποδώσουν με ακρίβεια τους ρόλους τους, καθώς μας μετέφεραν τις προσωπικές τους διαδρομές, τις επιλογές τους και τις συνέπειες αυτών.

    Ένα από τα στοιχεία που έκανε αυτή την παράσταση να ξεχωρίζει ήταν η μουσική. Αν και τα πρωτότυπα τραγούδια του έργου ανήκουν στον Πάουλ Ντεσάου, η νέα μουσική και τα τραγούδια που έγραψε ο Θοδωρής Αμπαζής σε στίχους του μεταφραστή Γιώργου Δεπάστα αποδείχθηκαν εξαιρετική επιλογή. Η μουσική όχι μόνο ενίσχυσε την ατμόσφαιρα του έργου, αλλά λειτούργησε και ως σχολιασμός των γεγονότων.

    Προς το τέλος της παράστασης, υπήρξε μια σκηνή που με εντυπωσίασε – μία από τις πιο δυνατές σκηνές που έχω παρακολουθήσει στο θέατρο.

    Το έργο θέτει ένα από τα πιο σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τον πόλεμο: Καταργούνται οι ηθικές αξίες σε καιρό πολέμου; Ή μήπως δεν υπήρχαν εξαρχής; Παρακολουθώντας τη Μάνα Κουράγιο να προσπαθεί να επιβιώσει μέσα στη δίνη της βίας και του πολέμου, αναρωτήθηκα αν οι επιλογές της ήταν προϊόν ανάγκης ή προσωπικής στάσης απέναντι στη ζωή. Η ιστορία της είναι μια τραγική υπενθύμιση πως ο πόλεμος δεν γίνετε ποτέ «κάπου αλλού», αλλά πάντοτε μας αφορά, όποιο κι αν είναι το γεωγραφικό ή ιστορικό του πλαίσιο.

    Η Μάνα Κουράγιο του Μπρεχτ δεν είναι ένα εύκολο έργο, ούτε υπόσχεται λύτρωση ή απαντήσεις. Αντίθετα, σε αφήνει με βαριές σκέψεις, με εικόνες που μένουν στο μυαλό και με μια αίσθηση πως, παρά τα διδάγματα της Ιστορίας, η ανθρωπότητα εξακολουθεί να επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη. Η παράσταση αυτή κατάφερε να μεταφέρει με αμεσότητα και ένταση το διαχρονικό μήνυμα του έργου. Συνολικά, πρόκειται για μια παράσταση που αναδεικνύει το κείμενο του Μπρεχτ μέσα από μια εξαιρετική σκηνοθετική προσέγγιση και δυνατές ερμηνείες.

    07.02.2025, Μάνεση Ελεάννα «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της – Κριτική θεάτρου», www.eleannasdiary.gr

    Για το link πατήστε εδώ

  • “Μάνα κουράγιο”: Ο Μπρεχτ με τα μάτια του Λιβαθινού

    Μια φαντασμαγορική παράσταση από τον Στάθη Λιβαθινό στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, με ζωντανή μουσική, ιδιαίτερα σκηνικά και πάντρεμα ερμηνείας νέων ηθοποιών με την υπέροχη Μπέτυ Αρβανίτη και άλλους σημαντικούς ηθοποιούς και μουσικούς.

    Γνωστό και κλασικό το υπέροχο έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ που καταπιάνεται με συμβάντα κατά τη διάρκεια του Τριακονταετή πολέμου ο οποίος συγκλόνισε και γονάτισε την Ευρώπη.

    Η Μπέτυ Αρβανίτη ερμηνεύει εξαιρετικά την τυχοδιώχτρια Άννα Φίρλινγκ γνωστή ως “Μάνα Κουράγιο”, η οποία εκμεταλλευόταν τον πόλεμο για να επιβιώσει εκείνη και τα τρία παιδιά της, από διαφορετικούς πατέρες το καθ’ ένα. Ακολουθεί σταθερά τον στρατό με το κάρο της και ζει παρασιτικά από τον πόλεμο. Πονηρή, σκληρή και με έντονο αίσθημα αυτοσυντήρησης, πουλάει στους φαντάρους κρασί και την πραμάτεια της προσαρμοσμένη στις ανάγκες τους. Όμως η μοίρα είναι σκληρή μαζί της και της δίνει το πιο πικρό ποτήρι για μια μάνα, τον θάνατο και των τριών παιδιών της.

    Το δεύτερο μέρος της παράστασης, νομίζω το πιο δυνατό, με κορυφαίο σημείο, εκείνο όπου η μικρή κόρη της “Μάνας Κουράγιο”, μουγκή, πάντα μαζί της στο κάρο, δίχως να μπορεί να κραυγάσει αυτό που την έπνιγε, ανέβηκε σ’ έναν ψηλό στύλο και χτυπούσε με όση δύναμη είχε ένα μεγάλο τύμπανο. Αυτό το έκανε, ώστε, ν’ ακουστεί και ν’ αφυπνίσει την πλησιέστερη πόλη, όπου είχε πάει και η μητέρα της για ανεφοδιασμό, ότι ήταν περικυκλωμένοι οι πολίτες της από στρατό με όπλα παρατεταμένα. Δεν υπάκουσε ποτέ τις προσταγές τους για να σταματήσει. Αντίθετα, δυνάμωνε το χτύπημα όσο μπορούσε, μέχρι που έπεσε νεκρή από τις σφαίρες τους.

    Μια εξαιρετική παράσταση, η οποία, δικαιώνει την φήμη και την αναβάθμιση του Στάθη Λιβαθινού. […]

    03.02.2025, Αρωνιάδα Πόπη «“Μάνα κουράγιο”: Ο Μπρεχτ με τα μάτια του Λιβαθινού»,slpress.gr

    Για το link πατήστε εδώ

  • Η μπρεχτική «Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» στο Εθνικό μας Θέατρο σε ευρηματική σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθηνού

    Γράφει ο ποιητής, θεατρολόγος, μεταφρασεολόγος και κριτικός Κωνσταντίνος Μπούρας.

    Εμβληματική παράσταση που πρέπει να δουν όλα τα σχολεία και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα τής χώρας, αφού τα φιλειρηνικά της μηνύματα είναι και διαχρονικά και επικαιροποιημένα από έναν διεθνή σκηνοθέτη που δικαίως έγινε Ακαδημαϊκός στην Έδρα τής Θεατρικής Τέχνης.

    Είναι πραγματικά τιμή μας που η Ελλάδα μας ακτινοβολεί διεθνώς και με τον Σύγχρονο Πολιτισμό της.

    Η Πολιτιστική Διπλωματία είναι το προσφορότερο μέσον προκειμένου να επιτευχθεί η ομόνοια, η ευδοκία, η πανανθρώπινη αλληλεγγύη κι έτσι τα Ιδανικά τού Διαφωτισμού να πρυτανεύσουν στη λογική των ιθυνόντων.

    Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ με την περίφημη «αποστασιοποίησή» του υπερέβη και τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό και το επικό θέατρο και την απλή θεατρική αφήγηση.

    Τόσο στον «Γαλιλαίο» όσο και στη «Μάνα Κουράγιο» διδάσκει δια του ιστορικού παραδείγματος. Και μάλιστα με έναν τρόπο έμμεσο, σωκρατικό.

    Αυτό είναι και το μυστικό τής διαχρονικής και υπερτοπικής επιτυχίας έργων που συνδέθηκαν με τα συγκεκριμένα χωροχρονικά συμφραζόμενα τής πρώτης παραγωγής τους και συνδέθηκαν με μεγάλες ερμηνείες ηθοποιών που συγκλόνισαν σε όλους τους ρόλους, αφού όλοι είναι δημοκρατικώς ισότιμοι (και ισότιμες, ισότιμα μέλη μιας παγκόσμιας Κοινωνίας που τείνει στη Μονάδα, την Θηλυκή Ενέργεια, ακόμα κι αν δεν το γνωρίζει).

    Πάνω στο ρηθέν υπό τού Ηρακλείτου «Πατήρ πάντων Πόλεμος» βασίζεται ο Μπρεχτ για να χτίσει αυτό το απομυθοποιητικό των πάντων μεγαλούργημα, επινοώντας ένα τέχνασμα: βάζει την συμβιβασμένη συμβολική Μάνα να επιχειρηματολογεί υπέρ τού πολεμικού κέρδους αλλά να πλήττεται ανεπανόρθωτα από την ίδια την πολεμοκαπηλεία της. Αφηγηματική δεξιοτεχνία που αναδεικνύεται και στην παράσταση χάρη στον εμπνευσμένο σκηνοθέτη που έπλασε αριστοτελικήν «όψιν» και «ηχητικό τοπίο» με πίστη, σεβασμό, επιμονή στο πρωτότυπο κείμενο, άριστα μεταφρασμένο από τον Γιώργο Δεπάστα.

    Η Μπέτυ Αρβανίτη συνδημιούργησε (ακολουθώντας αυτολεξεί τις οδηγίες τού Λιβαθηνού) μία αλησμόνητη «Μάνα Κουράγιο», εφάμιλλη όσων προηγήθηκαν. Ο σπαραγμός τού τέλους πάνω στη νεκρή κόρη της θα μείνει αλησμόνητη στη μνήμη τού επαρκούς θεατή-αναγνώστη, καθώς επίσης και η χαμένη μοναχική οδοιπορία τού τέλους, ορφανή από παιδιά, αποστεωμένη από αγάπη….

    Εύγε και πάλι εύγε σε όλους τους συντελεστές αυτού τού θαύματος.

    Μοναδικές κι ανεπανάληπτες παραστάσεις όπως αυτή τιμούν το Εθνικό μας Θέατρο, την πρώτη θεατρική σκηνή τής παγκόσμιας χώρας μας.

    Δείτε την!!! μην την χάσετε!!!!!!!!!!!! [..]

    31.01.2025, Μπούρας Κωνσταντίνος «Η μπρεχτική «Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» στο Εθνικό μας Θέατρο σε ευρηματική σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθηνού»,ipolizei.gr

    Για το link πατήστε εδώ

  • H Μπέτυ Αρβανίτη απελευθερώθηκε όταν «τσαλάκωσε» την εικόνα της

    Η Μπέτυ Αρβανίτη είναι ταυτισμένη στο μυαλό των θεατρόφιλων με το Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας. Είναι ταυτισμένη στο μυαλό του κοινού που λατρεύει τον παλιό ελληνικό κινηματογράφο με τις κωμωδίες και τα δράματά του. Η Μπέτυ Αρβανίτη δεν έχει απαίτηση από το κοινό να τη θυμάται από το θέατρο, αναγνωρίζει ότι είναι μία τέχνη θνησιγενής. Ένα πολύ μεγάλο πλήθος ανθρώπων ωστόσο, την ξέρει από αυτό κι από το μέρος όπου η ίδια επέλεξε να αρχίζει να δείχνει με θάρρος τον εαυτό της και τις καλλιτεχνικές της επιλογές. Φέτος, η Μπέτυ Αρβανίτη δεν ανεβαίνει στη σκηνή του Θεάτρου της Οδού Κεφαλληνίας. Είναι η Μάνα Κουράγιο, στο Εθνικό Θέατρο.

    Η Μπέτυ Αρβανίτη υποδύεται τον κεντρικό ρόλο του έργου Η Μάνα Κουράγιο και τα Παιδιά της, του Μπέρτολντ Μπρεχτ στην κεντρική σκηνή του Εθνικού Θεάτρου στο Κτήριο Τσίλλερ. Εκεί ακολουθεί τις σκηνοθετικές οδηγίες του Στάθη Λιβαθηνού και πρωταγωνιστεί σε μία παράσταση τεράστιων απαιτήσεων, μία παράσταση που χρειάζεται ενέργεια και αντοχή, ψυχική και σωματική, όπως λέει η ίδια.

    Το έργο ακολουθεί την τυχοδιώκτρια Άννα Φίρλινγκ –γνωστή στα πεδία των μαχών ως Μάνα Κουράγιο– στον αγώνα της για επιβίωση. Μια αδίστακτη γυρολόγος, που πουλά αγαθά στους στρατιώτες, ενώ μάταια προσπαθεί να προστατεύσει από την καταστροφική δίνη του πολέμου, τα 3 της παιδιά: τον μεγάλο της γιο Άιλιφ, τον μικρότερο Έμενταλ και τη μουγκή της κόρη Κατρίν. Για τη δαιμόνια αυτή γυναίκα, το κέρδος θα έρχεται πάντα πάνω και από την οικογενειακή της ευτυχία. Κι ας πληρώνει το υψηλότερο τίμημα: την τραγική απώλεια των ίδιων της των παιδιών.

    Για την Μπέτυ Αρβανίτη είναι παράξενο να παίζει μακριά από το «σπίτι» της, αλλά το απολαμβάνει. Όπως απολαμβάνει και τη ζωή, με την περιέργεια που τη διακατέχει. Όπως απολαμβάνει να γίνεται υπερπροστατευτική μάνα μεγαλώνοντας, αλλά και μία γιαγιά «ερωτευμένη» με τον εγγονό της.

    Η Μπέτυ Αρβανίτη μου μίλησε για όλα αυτά, ενώ φωτογραφήθηκε στους χώρους του Εθνικού Θεάτρου, εκεί που γίνεται τα βράδια μία Μάνα Κουράγιο, που θυσιάζει την ηθική μπροστά στην επιβίωση. Αυτά είναι τα δικά της λόγια.

    Μπέτυ Αρβανίτη, ποια είναι η Μάνα Κουράγιο για σένα;

    «Η Μάνα Κουράγιο ποια είναι; Είναι μία γυναίκα με βαθιές ρίζες στη φύση. Το κύριο χαρακτηριστικό της είναι η ανάγκη της για επιβίωση, της ίδιας και των παιδιών της. Κι αυτό φτάνει σε ακραία σημεία, με την έννοια να μην έχει ηθική και να προσπαθεί μέσα από την ανάγκη αυτή της επιβίωσης να ξεπερνάει κάθε τι που θα μπορούσε έναν άνθρωπο με ηθικές βάσεις να τον αποτρέψει.

    Είναι μία πανέξυπνη γυναίκα και πολύ πονηρή. Έχει αναπτύξει δηλαδή όλες αυτές τις ικανότητες του ανθρώπου που θέλει να επιβιώσει. Δεν σημαίνει ότι δεν ξέρει τι γίνεται γύρω της. Ξέρει βαθιά τι συμβαίνει και έχει συμβιβαστεί με αυτό. Ουσιαστικά ο Μπρεχτ, μέσω αυτού του έργου δείχνει πόσοι άνθρωποι διαστρέφονται μέσα από αυτή την ανάγκη και μέσα από τις κοινωνικές συνθήκες και πλέον μπαίνουν σε έναν απόλυτο συμβιβασμό, χωρίς να νοιάζονται πια τι σημαίνει το καλό και το κακό. Ξέροντας τι σημαίνει, το ξεπερνάνε λόγω αυτών των αναγκών. Δείχνει πώς το σύστημα διαστρέφει τους ανθρώπους, τους αλλοιώνει».

    Ένα αντιπολεμικό έργο στο σήμερα

    «Ήταν δική μου μανία να κάνω αυτό το έργο. Ήταν ένας ρόλος που πολύ τον ήθελα. Βεβαίως δεν μπορούσε ποτέ να παιχτεί στο Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας, γιατί οι απαιτήσεις του είναι τεράστιες και ο χώρος δεν προσφέρει. Και όταν έγινε αυτή η πρόταση στον Στάθη Λιβαθινό καταρχήν και στο Εθνικό μετά, ήταν ο ιδανικός χώρος για να μπορέσει να υλοποιηθεί αυτή η επιθυμία. Το Εθνικό Θέατρο προσφέρει απίστευτες δυνατότητες. Το έργο αυτό έχει και πάρα πολλή μουσική και μάλιστα ζωντανή και όλο αυτό χρειάζεται τεράστιο χώρο και πολλές τεχνικές δυνατότητες».

    «Μπορούν να βρουν ανταπόκριση, δηλαδή στο σήμερα, αρκεί αυτό να μπορεί να μεταδοθεί σε ένα σύγχρονο κοινό με μία πιο σύγχρονη ματιά στη διήγηση, στην αναπαράσταση. Που αυτό σημαίνει και την εικόνα και τα πάντα και έναν τρόπο υποκριτικής που δεν είναι ο παλιός. Έχει μεγάλη σημασία αυτό».

    «Εγώ νιώθω απολύτως ότι εξελίσσομαι μέσα από αυτό που κάνω. Σκέφτηκα ότι έχοντας κάνει μία σειρά από πολύ σημαντικούς ρόλους, ίσως να μπορούσα να αγγίξω και αυτόν ο οποίος έχει απαιτήσεις τεράστιες και σωματικές και ψυχικές και διανοητικές και όλα. Είναι ένα φοβερό ταξίδι».

    Η Μπέτυ Αρβανίτη, οι απώλειες, και οι «κόκκινες γραμμές» της

    «Η Μάνα Κουράγιο έχει μια φράση που τα λέει όλα. Λέει: “Μου φαίνεται ότι το παράκανα στα παζάρια”. Και όντως το παράκανε στα παζάρια και το τίμημα είναι να χάσει τα παιδιά της. Ασφαλώς φτάνοντας σε αυτό το σημείο το τίμημα είναι πάρα πολύ βαρύ. Κι είναι και πολύ φυσικό να συμβαίνει αυτό μετά απ’ όσα έχουν προηγηθεί. Αυτό κερδίζει από όλα αυτά, κερδίζει την απώλεια κι ας ακούγεται αντιφατικό αυτό που λέω.

    Η δική μου σχέση με την απώλεια είναι η φυσιολογική σχέση των ανθρώπων με την απώλεια. Είναι πολύ δύσκολο πράγμα και δεν ξέρω πώς αντιμετωπίζεται. Θα μου πείτε “δεν έχεις υποστεί ποτέ απώλειες”; Πώς δεν έχω; Εγώ νομίζω ότι το μόνο που μπορεί να συμβαίνει είναι όλες αυτές οι απώλειες να μένουν στη μνήμη των ανθρώπων. Είναι η μόνη μετά θάνατον ζωή, που λέμε.

    Όσο θυμάσαι τους ανθρώπους τόσο ζουν. Όταν φεύγουν από τη μνήμη, αυτό είναι ο θάνατος».

    «Η Μάνα Κουράγιο δεν έχει ηθική. Όταν δίνει χαστούκι στον γιο της γιατί δεν παραδόθηκε, ε τι ηθική είναι αυτή; Είναι «επιβίωση και ό,τι μας συμφέρει». Αλλά είναι ένας άνθρωπος πάρα πολύ δεμένος με τη ζωή, με τη φύση, έχει πολύ βαθιές ρίζες στη Γη. Μερικές φορές την βλέπω σαν μια λέαινα. Που κι αυτή σκοτώνει τα άλλα παιδάκια για να φάνε τα δικά της. Οι κανόνες της φύσης δεν έχουν ηθική. Κυρίως έχουν ανάγκες. Εγώ δεν έχω καμία σχέση με αυτό (γελάει).

    «Δεν πιστεύω ότι πρέπει κανείς να κάνει τα πάντα προκειμένου να… Το ανάποδο πιστεύω. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν κατανοώ τον ρόλο».

    Η Μπέτυ Αρβανίτη μακριά από το θεατρικό της «σπίτι» και η επιλογή να έχει το δικό της θέατρο

    «Είναι περίεργο να παίζω μακριά από το Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας. Και το πιο περίεργο πιστεύω ότι θα είναι ο γυρισμός, που ελπίζω να υπάρξει (γελάει). Το Εθνικό είναι ένα θέατρο, που έχει τεράστιες απαιτήσεις δύναμης. Είναι ένα πολύ μεγάλο θέατρο που για να φτάσεις κάπου κάτω πρέπει να έχεις μια μεγάλη ενέργεια. Όχι ότι δεν χρειάζεται ενέργεια στο Κεφαλληνίας, τεράστια ενέργεια κι εκεί, αλλά άλλου τύπου. Το κοινό εκεί είναι δίπλα σου, εδώ πρέπει να το φτάσεις. Είναι μεγάλη διαφορά κλίμακας».

    «Εγώ πιστεύω ότι μόνο αν εκτεθείς προσωπικά μπορείς να μιλάς για το θέατρο που πιστεύεις. Και ο μόνος τρόπος είναι αυτός: να κάνεις τις δικές σου επιλογές και να μην αναγκάζεσαι να μπαίνεις στις επιλογές των άλλων. Γιατί πολλές φορές ταιριάζουν με τις δικές σου, αλλά άλλες φορές δεν ταιριάζουν. Για μένα είναι πολύ βασικό να συνεργάζεσαι με ανθρώπους με τους οποίους μιλάς μία κοινή γλώσσα. Και μόνο αν έχεις τον τρόπο να μπορείς να τους επιλέγεις και να σε επιλέγουν, μόνο τότε μπορεί να επιτευχθεί αυτό. Γιατί αλλιώς είναι μόνο θέμα τύχης πια. Αυτή την ανάγκη έχει καλύψει το Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας, την ανάγκη των συνεργασιών και των προσωπικών επιλογών ως προς το θέατρο. Από έργα, από σκηνοθέτες, από ηθοποιούς. Δεν γίνεται αλλιώς, μόνο μέσα από την έκθεση και από το ρίσκο γίνεται κάτι. Τι άλλος δρόμος υπάρχει καλλιτεχνικός;

    Ο παλιός (υπερεκτιμημένος) και ο νέος (ελπιδοφόρος) ελληνικός κινηματογράφος

    «Εγώ έκανα πάντα θέατρο, αλλά δεν είναι απαραίτητο να το θυμάται κανείς. Θέλω να πω, επειδή οι ταινίες μένουν, το θέατρο μένει μόνο στη μνήμη και αν. Δεν έχω απαίτηση ο κόσμος να μην το πάθει αυτό, αλλά ευτυχώς ξεπεράστηκε πολύ γρήγορα γιατί είχαμε, ευτυχώς μεγάλη επιτυχία από την πρώτη μας επιλογή. Αν αυτό δεν το δεχόταν ο κόσμος έτσι όπως το δέχτηκε, δεν ξέρω αν θα μπορούσαμε να συνεχίζουμε, γιατί όλο αυτό δεν είναι κάτι που γίνεται και χωρίς χρήματα. Χρειάζεται πολλές θυσίες και οικονομικές και ψυχικές.

    Μας ακολούθησε ένα κοινό κι αυτό μας βοήθησε πάρα πολύ στο να μπορέσουμε να πάμε και πιο βαθιά και πιο κοντά στις δικές επιθυμίες».

    «Ο παλιός ελληνικός κινηματογράφος είναι υπερτιμημένος. Πιστεύω ότι εκείνο που έβγαλε και που θαυμάζω είναι τους κωμικούς. Αυτό πιστεύω ότι άξιζε τον κόπο να βγει. Από εκεί και πέρα, κάποιες μιμήσεις αμερικάνικες, δεν μας πέτυχαν και πολύ (γελάει). Πάντως είχε κάτι συγκινητικό και παράλληλα δεν μπορώ να το απορρίψω τελείως».

    «Πιστεύω πάρα πολύ στον σύγχρονο ελληνικό κινηματογράφο. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που είναι πολύ ταλαντούχοι και μπορούν να φέρουν κάτι νέο στον κινηματογράφο. Μετά και από την εμπειρία μου με τον Γιάννη Οικονομίδη, τι να πω; Νιώθω ότι μου άνοιξε νέους δρόμους (σ.σ. συμμετέχει στη νέα ταινία του Γιάννη Οικονομίδη, με τίτλο Σπασμένη Φλέβα). Με ενδιέφερε πάρα πολύ η ματιά του Οικονομίδη και γενικά έχω πολλές ελπίδες για τον νέο ελληνικό κινηματογράφο ότι έχει να φέρει νέα πράγματα, κι αποδεικνύεται άλλωστε, για παράδειγμα, με τον Λάνθιμο».

    Η Μπέτυ Αρβανίτη μαμά και γιαγιά

    «Δεν νομίζω ότι υπήρξα υπερπροστατευτική μαμά. Τώρα αρχίζω και γίνομαι υπερπροστατευτική μαμά, που έγινα γιαγιά. Να, τώρα, ας πούμε μερικές φορές λέω στον γιο μου: “Βάλε ζακέτα” (γέλια). Και απορεί βέβαια και μου λέει: “Τι έπαθες παιδάκι μου; Τρελάθηκες; Γιατί;”. Επειδή είχαμε πολύ μικρή διαφορά ηλικίας, τον έκανα πολύ νέα, μεγαλώσαμε μαζί και είχαμε πάντα μία σχέση πολύ κοντινή. Δεν θα την έλεγα φιλική, αλλά δεν ήμουν η μαμά η κλασική. Μιλούσαμε, λέγαμε, μου έκανε κριτική, του έκανα. Με τον γιο μου είχαμε μία λίγο πιο ισότιμη σχέση. Τώρα όμως έχουν αλλάξει τα πράγματα (γελάει)».

    «Είναι καταπληκτικό γιατί έχεις όλο τον χρόνο και την ωριμότητα να βλέπεις ένα νέο πλάσμα να ανακαλύπτει τον κόσμο και τον εαυτό του. Είναι συγκλονιστικό γιατί το κάνεις κι εσύ μαζί, γιατί μπορείς να το κάνεις. Δεν είναι το ίδιο ο μπαμπάς και η μαμά με τη γιαγιά. Γιατί όλες αυτές οι ευθύνες είναι των άλλων. Εγώ μπορώ να έχω μία περισσότερη απόσταση. Χωρίς να σημαίνει ότι δεν ανησυχώ, δεν ταυτίζομαι, δεν αγωνιώ. Όλα αυτά υπάρχουν, όλα τα συναισθήματα. Είναι κάτι σαν έρωτας αυτό το πράγμα. Σου λείπει, θέλεις να το δεις, σου τρέχουν τα σάλια (γέλια)».

    Η ομορφιά που δεν ήταν ποτέ εμπόδιο

    «Δεν αντιμετώπισα την ομορφιά ως εμπόδιο. Επειδή με έχουνε επιλέξει πολλές φορές μέσω αυτού, αισθάνομαι ότι όταν το ξεπερνάει κανείς αυτό είναι πιο απελευθερωμένος. Είναι απελευθερωτική η επιλογή προσώπων που δεν βασίζονται καθόλου στην εξωτερική εμφάνιση, αλλά σε άλλα πράγματα.

    Δεν ένιωθα άσχημα, να λέω “γιατί να είμαι τόσο όμορφη ή τέλος πάντων, να έχω μία καλή εμφάνιση”, όχι. Δεν μπορώ να πω ότι δεν ήμουν και νάρκισσος και όλα αυτά, ήμουν. Αλλά αυτό δεν με βοηθούσε στο θέατρο τόσο, παρά μόνο όταν το είχε απόλυτη ανάγκη ο ρόλος. Γιατί έχω παίξει την Έλενα στον “Θείο Βάνια” που όφειλα να είμαι όμορφη».

    «Μπαίνεις σε άλλα μονοπάτια. Για να στηρίξεις έναν ρόλο πρέπει να τον καταλάβεις βαθιά κι αυτό είναι μία κατάδυση που πλουτίζει φοβερά και απελευθερώνει».

    Μπέτυ Αρβανίτη, η ασυμβίβαστη

    «Σε κάποια πράγματα έχω υπάρξει ασυμβίβαστη όντως. Αλλά δεν μπορώ να πω ότι δεν έτυχε κάποιες φορές να αναγκαστώ, λόγω αναγκών και πάλι, να μην είμαι πιο ελαστική απέναντι σε πράγματα, αλλά πιστεύω όχι πολύ συχνά. Νομίζω ήμουν τυχερή σε αυτό. Συνήθως έκανα αυτό που ήθελα».

    30.01.2025, Παπαϊωάννου Λία «H Μπέτυ Αρβανίτη απελευθερώθηκε όταν «τσαλάκωσε» την εικόνα της»,www.ladylike.gr

    Για το link πατήστε εδώ

  • Είδαμε: “Η μάνα κουράγιο και τα παιδιά της” του Μ. Μπρεχτ σε σκηνοθεσία Στ. Λιβαθινού // Κλασικό ανέβασμα, με έντιμο χαρακτήρα

    Ο Τριακονταετής Πόλεμος (1618-1648) ήταν μια από τις μεγαλύτερες και πιο καταστροφικές συγκρούσεις στην ευρωπαϊκή ιστορία. Έλαβε χώρα κυρίως στην Κεντρική Ευρώπη και υπολογίζεται ότι περίπου οκτώ εκατομμύρια στρατιώτες και πολίτες πέθαναν από τις μάχες, τους λιμούς και τις ασθένειες. Ολόκληρες περιοχές της σημερινής Γερμανίας ερημώθηκαν. Αυτό το καταστροφικό παρελθόν απεικονίζεται στο κείμενο του Μπρεχτ (γράφεται στη διετία 1938-1939*, πρωτοπαίζεται στη Ζυρίχη το 1942 και παρουσιάζεται επίσημα στο Βερολίνο το 1948), μιλώντας προφητικά και κρούοντας ταυτόχρονα τον κώδωνα του κινδύνου για τον επερχόμενο Β’ Παγκόσμιο. Η Μάνα Κουράγιο εκμεταλλεύεται τη δεινή θέση των στρατιωτών, τους ακολουθεί με έναν αραμπά – καντίνα, πουλώντας τους προμήθειες και ποτό. Στον πόλεμο χάνει τα δυο της αγόρια αλλά δεν λυγίζει. Η μουγγή κόρη είναι ο μόνος δικός της άνθρωπος που της έχει απομείνει, μέχρι που τη χάνει και αυτή, όταν την πυροβολούν στην προσπάθειά της να ενημερώσει, χτυπώντας ένα τύμπανο, τους κατοίκους της πόλης της για επερχόμενη επίθεση. Η σκληροτράχηλη Μάνα Κουράγιο απομένει ολομόναχη με τον αραμπά της, ταλαιπωρημένη και μεγάλης ηλικίας. Ωστόσο, είναι αποφασισμένη να μη το βάλει κάτω και να συνεχίσει το εμπόριό της.

    Η Μάνα Κουράγιο είναι μια αντιφατική προσωπικότητα. Από τη μία δίνει αγώνα να επιβιώσει με την οικογένειά της στη συνθήκη του πολέμου. Ο πόλεμος της παίρνει και τα τρία παιδιά, πλέον οδυνηρή μοίρα δεν μπορούσε να υπάρξει. Από την άλλη, νιώθει εξαρτημένη και ευχαριστημένη από την εμπόλεμη κατάσταση, καθώς της προσφέρει το ζην και την ελπίδα για ένα καλύτερο και πιο κερδοφόρο μέλλον. Για τον Μπρεχτ ο πόλεμος είναι ο αναπόφευκτος υπεύθυνος για την ύπαρξη η μή της ζωής. Η μοίρα, ωστόσο, του καθενός εντός του διαμορφώνεται από τη στάση που θα κρατήσει απέναντί του. Το συγκρουσιακό δίπολο ανάμεσα στην απώλεια και το κέρδος, που προκύπτει από τη σύρραξη, έτσι όπως αποκρυσταλλώνεται στον κεντρικό χαρακτήρα της Μάνας Κουράγιο, ήταν εμφανές στην παράσταση που σκηνοθέτησε για λογαριασμό του Εθνικού Θεάτρου ο Στάθης Λιβαθινός. Είναι το τελευταίο πρόσωπο στο οποίο ο ανυποψίαστος αναγνώστης θα περίμενε να δει το αντικρουόμενο των συναισθημάτων. Δεν έχουμε την αναμενόμενη -περίπτωση- της χαροκαμένης μάνα που πενθεί, αλλά ενός προσώπου τόσο διαβρωμένου από τον πόλεμο, που ο λυγμός του έχει μετατραπεί σε στεγνό υπολογισμό. Ο συναισθηματικός κλονισμός παραδίδει τη θέση του στο οικονομικό κέρδος. Στο διακριτό ψυχογράφημα σημαίνουσες ήταν η μετάφραση του Γιώργου Δεπάστα και η δραματουργική επεξεργασία-αποδελτίωση από την Έρι Κύργια, που κράτησε τα ουσιώδη και τους έδωσε μορφή ενιαίου συνόλου, με εμφανή και ρέοντα μέρη. Η Μπέτυ Αρβανίτη, με το αναγνωρίσιμο στυλ ερμηνείας, ταίριαξε στον ρόλο της άκαμπτης τυχοδιώκτριας, που εκμεταλλεύεται τον πόλεμο, ακόμα και αν έχει παράπλευρες απώλειες. Το εξαιρετικό -σαν πίνακας ζωγραφικής- λειτουργικό σκηνικό με φόντο το κάρο (Ελένη Μανωλοπούλου), η ζωηρή, συνεχής κίνηση, τα τραγούδια (μουσική Θοδωρής Αμπατζής) -θα μπορούσαν να είναι λιγότερα, η ποσότητά τους, ιδίως στο β μέρος, παρέπεμπε σε μιούζικαλ-, τα βίντεο, όλα τα επιμέρους που πλαισιώνουν την παράσταση την καθιστούν εξελίξιμη, κρατούν το ενδιαφέρον του κοινού, παρά την εκτενέστατη διάρκεια. Παρά ταύτα, ο Στάθης Λιβαθινός επέλεξε ένα ανέβασμα που θα το χαρακτηρίζαμε στο σύνολό του κλασικότροπο, με διακριτικές μοντέρνες πινελιές. Προφανώς δεν θέλησε να πάρει το ρίσκο -είναι εξάλλου η πρώτη φορά στην πλούσια πορεία του που καταπιάνεται με κείμενο του Μπρεχτ-, αρκούμενος σε ένα πιο συμβατικό μεν, ασφαλές και αξιοπρεπές δε αποτέλεσμα. Από τις λοιπές πολύ καλές συνολικά ερμηνείες, ξεχωρίσαμε για το αξιοθαύμαστο σωματικό και ψυχικό σθένος εκείνη της Άννας Μάγκου, που υποδύεται τη μουγγή Κατρίν.

    Σύνολο: Καλοδουλεμένη παράσταση συνόλου, πλούσια, με εξωστρεφή στοιχεία υπερθεάματος. Προσεγγίζει με φροντίδα και ευπρέπεια το κλασικό κείμενο, δίνοντας μια καλή ευκαιρία, πλαισιωμένη κυρίως με εικαστική αισθητική, να αφουγκραστούμε τα διαχρονικά μηνύματά του.

    * βασίζεται στη “Βιογραφία της αρχιαπατεώνισσας και τυχοδιώκτριας Κουράσσε” (1669), μέρος του ογκωδέστατου μυθιστορήματος Σιμπλίκιος Σιμπλικίσιμος του Χανς Γιάκοπ Κριστόφελ φον Γκρίμελσχάουζεν, που εστιάζει στον κόσμο της εξαπάτησης και της περιπλάνησης σε καιρούς πολέμου.

    20.01.2025, Ρουμπής Νίκος «Είδαμε: “Η μάνα κουράγιο και τα παιδιά της” του Μ. Μπρεχτ σε σκηνοθεσία Στ. Λιβαθινού // Κλασικό ανέβασμα, με έντιμο χαρακτήρα», www.debop.gr

    Για το link πατήστε εδώ

  • Εύα Σιμάτου: Στον πόλεμο καταλαβαίνεις πόσο σκληρός μπορείς να γίνεις ακόμα και με τα παιδιά σου

    Η ηθοποιός μας μιλά για την συμμετοχή της στην παράσταση «Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού

    Η νέα σκηνοθετική προσέγγιση του Στάθη Λιβαθινού στο διαχρονικό αριστούργημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ, «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της», ζωντανεύει στη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου. Ένα έργο βαθιά αντιπολεμικό και εξόχως παραβολικό, που φωτίζει τις σκληρές πραγματικότητες του πολέμου, την ανθρώπινη ανάγκη για επιβίωση και το ακριβό τίμημα του κέρδους. Η παράσταση επιχειρεί να φέρει στο προσκήνιο διαχρονικά ερωτήματα γύρω από την ηθική, την απώλεια και τις ανθρώπινες αξίες, μέσα από την εμβληματική φιγούρα της Μάνας Κουράγιο. Με νέα μουσική προσέγγιση από τον Θοδωρή Αμπαζή και έναν θίασο νέων, χαρισματικών ηθοποιών, η παράσταση υπόσχεται να προσφέρει μια δυνατή θεατρική εμπειρία, προκαλώντας σκέψη και προβληματισμό στο σύγχρονο κοινό. Η Εύα Σιμάτου, που υποδύεται την Υβέτ, μας μιλά για την παράσταση και το δυνατό αντιπολεμικό μήνυμά της στους αμφίβολους καιρούς που ζούμε.

    Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε ενσαρκώνοντας την Υβετ; Τι αγαπάτε στον χαρακτήρα αυτόν;

    Την αγαπώ πολύ την Υβέτ. Ολόκληρη. Αγαπώ τον τρόπο που ράβει τις πληγές της. Αγαπώ το παρελθόν της, τον τρόπο που προσπαθεί να επιβιώσει, τις ανατροπές της. Το ότι παίρνει τη ζωή της στα χέρια της και έχει το θάρρος να τσαλακωθεί από τις επιλογές της. Και είναι τελικά η μόνη που μετράει και μερικές νίκες μέσα στο έργο αυτό. Η μεγαλύτερη πρόκληση βέβαια ήταν να αφεθώ ως το βάθος στο υλικό της.

    Ποια είναι η πιο συγκινητική στιγμή για εσάς στην παράσταση;

    Με συγκινούν οι off στιγμές. Τα δευτερόλεπτα πριν μπω στη σκηνή. Και μερικές φορές η ένταση με την οποία αφουγκράζομαι τους άλλους. Με συγκινεί επίσης το δόσιμο των ηθοποιών της παράστασης επάνω στη σκηνή.

    Πώς συνδέεται η εμπειρία μιας κοπέλας που «εκδίδεται» με το αντιπολεμικό μήνυμα του έργου;

    Η Υβέτ Ποτιέ, είναι μια κοπέλα που αγωνίζεται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για επιβίωση και την απώλεια, φέρνοντας στη σκηνή έναν χαρακτήρα βαθιά ανθρώπινο και ταυτόχρονα γεμάτο αντιφάσεις. Επαναπροσδιορίζει την ταυτότητά της ως πόρνη-σύμβολο του Μπρεχτ μέσα στις φλόγες του πολέμου. Γίνεται κυνική, αλλά στις ρωγμές της την βλέπουμε να συμπονεί και εν τέλει συντηρεί συναισθήματα μες στην σκληρότητα του πολέμου. Ο ρόλος της Υβέτ λειτουργεί ως ένα περίπλοκο σχόλιο για την ανθρώπινη φύση που αγωνίζεται να επιβιώσει μέσα στις απάνθρωπες εμπόλεμες κοινωνικές συγκρούσεις.

    Πώς επηρεάζει η σχέση της Υβέτ με τη Μάνα Κουράγιο την εξέλιξη της ιστορίας;

    Η Υβέτ είναι ένα από τα νευραλγικά πρόσωπα που προχωράει την ιστορία για την Μάνα Κουράγιο γιατί φέρνει καινούργιο υλικό επάνω στη σκηνή. Είναι εκείνη που θα μεσολαβήσει στο παζάρι για την ζωή του γιού της Μάνας Κουράγιο, του Έμενταλ, το οποίο έχει μια τραγική κατάληξη. Και είναι εκείνη που θα ξεσκεπάσει τον χαρακτήρα του Μάγειρα και θα αποκαλύψει την πραγματική ταυτότητά του.

    Ποια είναι η σκηνοθετική προσέγγιση του Στάθη Λιβαθινού στο συγκεκριμένο έργο;

    Ο Στάθης Λιβαθινός, είναι ένας χαρισματικός σκηνοθέτης που έχει διαγράψει μία σπουδαία πορεία. Στην πρώτη του σκηνοθεσία στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, έχει φτιάξει μία παράσταση πλούσια σε εικόνες και σε ατμόσφαιρες που αποκαλύπτουν τον βαθύτερο κόσμο του έργου του Μπρεχτ.

    Η σκηνοθεσία του εστίασε στον ψυχισμό των βασικών προσώπων του έργου και στις σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσά τους. Στο σύνολο των στρατιωτών που φέρουν το βάρος ενός «κουρασμένου» πολέμου με έναν τρόποσυχνά κωμικοτραγικό. Επίσης, βασίστηκε πολύ στο μουσικό σύμπαν που έχει συνθέσει ο Θοδωρής Αμπαζής.

    Όταν διαβάσατε το κείμενο, τι σας έκανε μεγαλύτερη εντύπωση;

    Από τις πρώτες μου σκέψεις ήταν το πόσο ευάλωτος μπορεί να αποδειχτεί πως είναι κάποιος που φαίνεται σκληρός. Και το πώς η σκληρότητα παγώνει τα συναισθήματα, ακόμη και απέναντι στα ίδια σου τα παιδιά.

    Τι σας γοητεύει στα κλασικά έργα;

    Η αλήθεια τους και το βάθος τους.

    Ποια είναι τα κύρια αντιπολεμικά μηνύματα που μεταφέρει το έργο του Μπρεχτ – ειδικότερα στο σήμερα;

    1)Η πρόκληση της εξαθλίωσης, της έλλειψης ανθρωπιάς.

    2) Στον πόλεμο οι γονείς θάβουν τα παιδιά τους.

    3) Κινητήρια δύναμη του πολέμου είναι το χρήμα.

    Ποιος είναι ο ρόλος της μουσικής στην παράσταση και πώς ενισχύει την αφήγηση;

    Την μουσική της παράστασής μας, την έχει συνθέσει ο Θοδωρής Αμπαζής και είναι κομβική τόσο στην εξέλιξη του έργου, όσο και στην διαμόρφωση της ατμόσφαιράς του. Είναι βασικό στοιχείο της δραματουργίας και βασικό στοιχείο της ταυτότητας του επικού θεάτρου και του τρόπου με τον οποίο αφηγείται τις ιστορίες του ο Μπρεχτ.

    Ποιο είναι το μήνυμα που προσπαθεί να μεταδώσει το Εθνικό Θέατρο με αυτή την παραγωγή σήμερα, μια εποχή με δύο πολέμους σε εξέλιξη;

    Ο κόσμος μας σήμερα πλήττεται από κάθε μορφής κρίση και πιο πολύ παρά ποτέ η ανθρωπότητα καλείται ενωμένη να αγωνίζεται για ανθρωπιά και ειρήνη.

    Ποια είναι η αγαπημένη σας ανάμνηση από τις πρόβες;

    Αρχικά, με στεναχωρεί το ότι οι πρόβες πλέον είναι ανάμνηση. Ευτυχώς όμως κατά κάποιο τρόπο αντιμετωπίζουμε και τις παραστάσεις ως ένα ζωντανό υλικό εν εξελίξει. Ήταν πολύ φορτισμένες οι πρόβες μας, γεμάτες από αγάπη και αγωνία για την δουλειά μας. Είναι πολλές οι αγαπημένες μου αναμνήσεις, μεγάλο το μοίρασμα, αλλά θα ξεχωρίσω μία μέρα που ήρθε ο σκηνοθέτης μας και άρχισε να μας ρωτάει διάφορες λεπτομέρειες για το τί φοράνε οι συνάδελφοί μας σήμερα, ποιο το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό στο πρόσωπό τους κ.τ.λ. γιατί ήθελε να συγκρατήσουμε τις στιγμές μας στη μνήμη μας.

    Εκτός από την επαγγελματική σας σχέση, με την Μπέττυ Αρβανίτη είστε και οικογένεια. Πώς επηρεάζει αυτό την συνεργασία σας;

    Απλά γίνεται με τη συνεργασία πιο στενή η σχέση μας και αυτό κάνει την ενδοεπικοινωνία μας πιο ισχυρή επάνω στη σκηνή και όχι μόνο.

    Ποια είναι η κινητήριος δύναμη για εσάς;

    Ο έρωτας, η αγάπη, η δημιουργία και η εξέλιξη.

    Πώς είναι η δουλειά του ηθοποιού; Έχετε συναντήσει εμπόδια που σας στεναχώρησαν;

    Φυσικά. Είναι πολύ δύσκολη η δουλειά μας. Υπάρχουν οι κανόνες της «αγοράς» και οι βουλιμικοί ρυθμοί της εποχής μας. Όλοι μας συναντάμε εμπόδια.

    Εκτός του θεάτρου διδάσκετε κιόλας στο Αμερικάνικο Κολλέγιο. Πώς τα προλαβαίνετε όλα; Πώς είναι ο ρόλος του εκπαιδευτικού και πώς θεωρείτε ότι σας εξελίσσει;

    Ναι, διδάσκω υποκριτική στο Theatre Arts Department του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος, στο Deree. Προσωπικά με βοηθάει να αποκωδικοποιήσω, να αποκρυσταλλώσω και να επικοινωνήσω όσα μαθαίνω επάνω στη σκηνή, έτσι ώστε να είμαι σε θέση να τα μεταδώσω.

    Μια ευχή για το μέλλον;

    Υγεία, αγάπη και άνοιγμα. Ταξίδια, ωραίες εμπειρίες επι σκηνής και γοητευτικές εμπειρίες ζωής.

    Για το τέλος, ποια ερώτηση θα θέλατε να σας κάνει κάποιος και δεν σας την έχει κάνει ποτέ κανείς;

    Ποια ήταν η πιο μικρή στιγμή στη ζωή μου που με έκανε να αισθανθώ τεράστια.

    10.01.2025, Ανδριωτάκη Μαρίνα «Εύα Σιμάτου: Στον πόλεμο καταλαβαίνεις πόσο σκληρός μπορείς να γίνεις ακόμα και με τα παιδιά σου», Athens Voice

    Για το link πατήστε εδώ

  • Κλασικός Μπέρτολτ Μπρεχτ και σατιρικός Αλέξης Σολομός στο Εθνικό Θέατρο (της Όλγας Σελλά)

    Περιμένοντας το πρόσωπο που θα αναλάβει την καλλιτεχνική του διεύθυνση για την επόμενη τριετία, το Εθνικό Θέατρο συνεχίζει το πρόγραμμά του. Να θυμίσουμε ότι η υποβολή υποψηφιοτήτων έληξε στις 27 Δεκεμβρίου και αυτή την περίοδο η Επιτροπή Κρίσης (Φιλαρέτη Κομνηνού, Γιάννης Μπέζος, Πρόδρομος Τσινικόρης, Νίκος Χατζόπουλος και ένας νομικός σύμβουλος εκ μέρους του υπουργείου Πολιτισμού) συναντά όσους και όσες κατέθεσαν φάκελο υποψηφιότητας για να υποστηρίξουν προφορικά τις θέσεις και το όραμά τους. Οι πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι κατατέθηκαν περίπου 20 υποψηφιότητες. Ανάμεσά τους είναι οι: Θοδωρής Αμπαζής, Γιάννης Βούρος, Λευτέρης Γιοβανίδης, Βαρβάρα Δούκα, Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, Σάββας Κυριακίδης, Έλενα Πέγκα, Χρήστος Σουγάρης, Τάκης Τζαμαργιάς, Αργυρώ Χιώτη. Μέχρι το τέλος του μήνα θα γνωρίζουμε. Στο μεταξύ ας μείνουμε στις παραστάσεις του Εθνικού.

    Στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού, στο κτίριο της Αγίου Κωνσταντίνου, φιλοξενείται ένα εμβληματικό έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ, «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού, ενώ στο θέατρο «Χώρος», στον Βοτανικό, που φιλοξενεί για φέτος (λόγω των εργασιών ανακαίνισης που πρόκειται να γίνουν στο κτήριο του REX) παραστάσεις του Εθνικού Θεάτρου, παρουσιάζεται ένα έργο του Αλέξη Σολομού, που γράφτηκε το 1943: «Ο τελευταίος Ασπροκόρακας» σε σκηνοθεσία Έλενας Μαυρίδου. […]

    «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της»

    Ένα από τα πιο εμβληματικά αντιπολεμικά έργα, και του Μπρεχτ και της παγκόσμιας δραματουργίας. «Ήταν ένα από τα εννέα έργα που έγραψε ο Μπρεχτ αντιδρώντας στην άνοδο του φασισμού και του ναζισμού. Ο δραματουργός το συνέθεσε μέσα σε λίγες εβδομάδες (σ.σ. το 1939, όταν ζούσε στη Σκανδιναβία), ωθούμενος από την εισβολή της Γερμανίας στην Πολωνία, και το τοποθέτησε στον Τριακονταετή Πόλεμο (1618-1648), τη σύρραξη που ενέπλεξε όλα τα γερμανικά κράτη και ρήμαξε την Ευρώπη», σημειώνει η Έρι Κύργια στο πρόγραμμα της παράστασης. Πρωτοπαρουσιάστηκε το 1948 στο Βερολίνο, μετά το τέλος του πολέμου, μετά την επιστροφή του Μπρεχτ στη Γερμανία. Είναι η ιστορία της Άννα Φίρλινγκ, που όλοι τη φώναζαν Μάνα Κουράγιο (Μπέτυ Αρβανίτη), η οποία γυρνούσε μ’ ένα κάρο τα στρατόπεδα και τα πεδία των μαχών και πουλούσε ό,τι μπορούσε να γλυκάνει το φόβο και τη φρίκη των στρατιωτών. Μια γυναίκα που έβλεπε τα πάντα ως ένα διαρκές «δούναι-λαβείν», και σ’ αυτό το πλαίσιο εντασσόταν και η προσπάθειά της να μην εμπλακούν στον πόλεμο τα τρία παιδιά της: ο Άιλιφ (Ιωάννης Σύριος), ο Έμενταλ (Αντώνης Γιαννακός) και η μουγκή της κόρη, η Κατρίν (Άννα Μάγκου). «Για να κερδίσετε τη μάχη/ γεμάτο να ‘χετε στομάχι» διαλαλούσε καθώς έφτανε με το κάρο σε κάθε στρατόπεδο. Έβλεπε τα πάντα με το φακό του καιροσκοπισμού, των χρημάτων, της επιβίωσης με κάθε τρόπο: «Όποιος πληρώνει, δεν είναι άπιστος», έλεγε, μιας που οι αντίπαλες πλευρές πολεμούσαν και για θρησκευτικούς λόγους ή «Έχει δίκιο να θέλει την ανταμοιβή του, αλλιώς γιατί να κάνει τον ήρωα;» ή «Πάσχει από πονοψυχιά», ή «Ο κουτός κερδίζει. Οι σοφοί που πάλεψαν με τη βλακεία, επήγαν άδικα και δίχως κλέος».

    Όμως χάνει και η ίδια τελικά. Τους δυο γιους της πρώτα. Μένει μόνο με τη μουγκή Κατρίν να σέρνει το κάρο, πού και πού την βοηθάνε κάποιοι, με αντάλλαγμα κάποια καλούδια. Μέχρι να μείνει εντελώς μόνη… Ένα έργο που αποτυπώνει ανάγλυφα τη σκληρότητα, τον κυνισμό, την αδιαφορία ή την αλληλοϋπονόμευση των ανθρώπων στις πιο σκληρές συνθήκες, όπως αυτές του πολέμου. Με τον τρόπο του Μπρεχτ. Με ειρωνεία και ευαισθησία.

    Ο Στάθης Λιβαθινός έδωσε καθαρό το έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ, με πολύ μικρές παρεμβάσεις σύγχρονων θεατρικών μέσων (π.χ. το βίντεο που δηλώνει το θάνατο του κάθε παιδιού της Μάνας Κουράγιο), ακολουθώντας τον επικό μπρεχτικό ρυθμό, αλλά και τις μουσικές ανάσες που ενέτασσε ο Μπρεχτ στις παραστάσεις του, με την πολύ ωραία μουσική του Θοδωρή Αμπαζή. Ήταν όμως, αναμφίβολα, μια κλασικότροπη παράσταση, χωρίς να αποφύγει τη συναισθηματική σύνδεση με κάποιους ρόλους. Ήταν επιλογή του να κάνει μια παράσταση εναρμονισμένη με το ύφος του Μπρεχτ; Ήταν το δικό του δέος προς τον συγγραφέα που για πρώτη φορά σκηνοθετεί;

    Σε ό,τι αφορά τους άλλους συντελεστές της παράστασης: η Ελένη Μανωλοπούλου έδωσε μια πλούσια και εύστοχη όψη στα σκηνικά και στα κοστούμια της παράστασης, με ενέσεις ανάλαφρου ύφους όπου μπορούσε, ακολουθώντας τη σκηνοθετική «ιστορική» όψη της παράστασης. Οι φωτισμοί του Αλέκου Αναστασίου, όπως πάντα, ατμοσφαιρικοί.

    Όσο για τις ερμηνείες: η Μπέτυ Αρβανίτη, είχε τη σκηνική εμπειρία και τη μεστότητα να αναμετρηθεί μ’ αυτόν τον εμβληματικό ρόλο. Μου άρεσε περισσότερο στις ειρωνικές της αντιδράσεις και ατάκες, ήταν εξόχως μπρεχτική εκεί. Ο Νίκος Αλεξίου ήταν καίριος σε κάθε λέξη και σε κάθε κίνησή του. Η Εύα Σιμάτου ερμηνεύοντας την πόρνη Υβέτ μεταφέρει την απόγνωση, την παραίτηση και τον σαρκασμό της ζωής που ζει, με παραπάνω υπερβολή σε κάποια σημεία.

    Στον Στάθη Λιβαθινό αρέσει να δουλεύει με ομάδες. Και το έχει κάνει θαυμαστά σε πολλές παραστάσεις του, έχοντας για πολλά χρόνια σταθερούς συνεργάτες. Αυτή τη φορά οι περισσότεροι συνεργάτες του ήταν όχι μόνο καινούργιοι, αλλά και νέοι ηθοποιοί. Είχαν το πάθος και την ενέργεια, δεν είχαν όμως εσωτερικότητα αρκετοί από αυτούς, με αποτέλεσμα πολλά από τα ισχυρά στοιχεία του έργου να φτάνουν επιφανειακά στην πλατεία. Απλώς να ακούγονται δηλαδή. Πλην της σκηνής του τέλους, που είχε και λυρισμό, και πάθος, και συναίσθημα και ξεχώρισε ιδιαιτέρως εκεί, αλλά και σε όλη την παράσταση, η Άννα Μάγκου.

    Μια παράσταση που μας δίνει ένα εμβληματικό έργο, μ’ έναν κλασικό θεατρικό τρόπο.

    15.01.2025, Σελλά Όλγα «Κλασικός Μπέρτολτ Μπρεχτ και σατιρικός Αλέξης Σολομός στο Εθνικό Θέατρο (της Όλγας Σελλά)», www.oanagnostis.gr

    Για το link πατήστε εδώ

  • Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της | Κριτική

    Μεγαλειώδης παράσταση συνόλου σε ένα εμβληματικό έργο, το οποίο, μάλιστα, συγκαταλέγεται σε αυτά του Μπρεχτ που δεν βλέπουμε συχνά. Πιστός στο ύφος του, ο Λιβαθινός παραδίδει ένα πλουραλιστικό θέαμα με εξαίσια αισθητική, που όμως σε σημεία προδίδει το συγγραφικό πνεύμα. |

    Η παράσταση του Εθνικού μάς δίνει την ευκαιρία να ξαναθυμηθούμε ένα σπουδαίο κείμενο, που γράφτηκε μόλις ένα χρόνο πριν το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η ιστορία διαδραματίζεται πολύ νωρίτερα, κατά τον Τριακονταετή Πόλεμο μεταξύ Καθολικών και Προτεσταντών (1618-48), και αυτή η απόσταση βοηθάει τον Γερμανό δραματουργό να παραδώσει ένα ειρωνικό έργο που λειτουργεί –μέχρι σήμερα– ως προειδοποίηση για τη συνεχώς ανακυκλούμενη φύση του πολέμου. Βλέποντάς το ογδόντα πέντε μετά τη συγγραφή του, το αποτύπωμά του παραμένει βαθύ: η “Μάνα Κουράγιο” δείχνει πως η ιστορία της ανθρωπότητας είναι μάλλον μια ιστορία πολέμου (και πολέμων) και οι ειρηνικές περίοδοι απλώς διαλείμματα.

    Η κεντρική σκηνή του Εθνικού δίνει στον Λιβαθινό τις δυνατότητες να παραδώσει μια παράσταση με όρους κορυφαίου αισθητικά “υπερθεάματος”, όπως αποτυπώνεται στα φώτα του Αλέκου Αναστασίου, τα κοστούμια της Ελένης Μανωλοπούλου, ακόμη και στο σκηνικό της ίδιας, δηλαδή το κάρο της Μάνας Κουράγιο όλο κι όλο, που καταφέρνει να γεμίσει τη μεγάλη σκηνή. Καθοριστικότατη στέκεται η πρωτότυπη, νέα σύνθεση του Θοδωρή Αμπαζή, που δεν σταματάει λεπτό να συμπληρώνει τη σκηνική δράση, και η παρουσία της ζωντανής ορχήστρας. Βέβαια, σε μια παράσταση του Λιβαθινού, το υπερθέαμα δεν θα μπορούσε να είναι απλώς μια εντυπωσιακή εξωτερική κατασκευή. Αντιθέτως, και αυτή η παράσταση αποτελεί ένα ωραίο δείγμα συλλογικής δουλειάς που φέρει το διακριτό σκηνοθετικό στίγμα του, καθώς ξεχειλίζει θεατρικότητα και παίζει με τις θεατρικές συμβάσεις.

    Η ιστορία παραδίδεται με γλαφυρότητα και η συγγραφική ειρωνεία μεταδίδεται, τόσο χάρη στη μετάφραση του Γιώργου Δεπάστα και τη δραματολογική δουλειά της Έρις Κύργια, που έχει κρατήσει το “ζουμί” του εκτενέστατου έργου, όσο και χάρη στην πολύ καλή ερμηνεία της Μπέττυς Αρβανίτη, στο ρόλο της τυχοδιώκτριας ηρωίδας που εκμεταλλεύεται τον πόλεμο, αλλά ο πόλεμος θα της στερήσει ό,τι πολυτιμότερο έχει, τα παιδιά της. Ο σκηνοθετικός πλουραλισμός (η κίνηση, τα τραγούδια, οι συνεχείς δράσεις, οι σκηνές συνόλου) αναζωογονεί την απόδοση του πυκνού κειμένου, όμως παράλληλα εντοπίζονται στοιχεία σκηνικής ελαφρότητας και λυρικού συναισθηματισμού που δεν συνάδουν με το μπρεχτικό ύφος· σε αυτά τα σημεία, τα βίντεο και η μουσική προσθέτουν ένα αχρείαστο μελοδραματικό ύφος.

    Όσον αφορά στις ερμηνείες, ο Λιβαθινός έχει κατορθώσει να μεταγγίσει τη μέθοδό του σε ένα θίασο που αποτελείται κυρίως από ηθοποιούς που δεν ανήκουν στη σταθερή ομάδα του, όμως αυτοί εμφανίζονται άνισοι. Πάντως, εκτός της στιβαρής Αρβανίτη, ξεχωρίζει με την ένθερμη σωματική ερμηνεία της η Άννα Μάγκου στο ρόλο της βουβής Κάτριν, ενώ πολύ καλή είναι και η ομάδα των ηθοποιών που εναλλάσσονται σε μικρούς ρόλους (Γιάννης Δενδρινός, Πάρης Λεόντιος, Βασίλης Ντάρμας, Θεοδοσία Σαββάκη κ.ά.). Ωραία παρουσία σαν από καμπαρέ η πόρνη της Εύας Σιμάτου, αν και έντονα εξωστρεφής, κάτι που παρατηρείται και σε άλλες ερμηνείες, ως αντιστάθμισμα ίσως στην μπρεχτική αποστασιοποίηση.

    09.01.2025, Καράογλου Τώνια «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της | Κριτική», Αθηνόραμα

    Για το link πατήστε εδώ

  • Σφιχτή, πολυεπίπεδη «Μάνα Κουράγιο», της Όλγας Μοσχοχωρίτου

    Μπέρτολτ Μπρεχτ, σε Σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού, από το Εθνικό Θέατρο

    «Δεν θα σας αφήσω να μου δυσφημίζετε τον πόλεμο. Λένε ότι αφανίζει τους αδύναμους, αλλά αυτοί και στην ειρήνη πάνε κατά διαόλου»: Άννα Φίρλινγκ

    Το έργο ανέβηκε για πρώτη φορά στη Ζυρίχη το 1941, ενώ στη Γερμανία έκανε πρεμιέρα το 1949, ήτοι μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

    Πρώτη πρωταγωνίστρια ήταν η Χελένε Βάιγκελ, σύζυγος του συγγραφέα, στο θέατρο Berliner Ensemble του Βερολίνου (στο Ανατολικό τμήμα όπου και διέμεινε ο Μπρεχτ).

    Έκτοτε θεωρείται από τα πιο διάσημα έργα του Μπρεχτ που φιλοξενούνται έως και σήμερα στις σκηνές όλου του κόσμο.

    Μάλιστα, στοιχεία της Γερμανικής Ένωσης Θεατρικών Σκηνών δείχνουν ότι μετά τη γερμανική επανένωση το έργο βρίσκεται στο πρόγραμμα τουλάχιστον τεσσάρων γερμανικών θεάτρων ανά σεζόν.

    «Ένα χρονικό από τον Τριακονταετή Πόλεμο» είναι ο επεξηγηματικός υπότιτλος του έργου (του πρώτου ευρωπαϊκού μακελειού που γνώρισε ο καπιταλισμός) για το οποίο συνέθεσε μουσική ο Πάουλ Ντέσσαου.

    Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της γράφτηκε στη Σκανδιναβία το 1938-1939. Βασίζεται στη Βιογραφία της αρχιαπατεώνισσας και τυχοδιώκτριας Κουράσσε (1669), μέρος του ογκώδους μυθιστορήματος Σιμπλίκιος Σιμπλικίσιμος του Χανς Γιάκοπ Κριστόφελ φον Γκρίμελσχάουζεν, που περιγράφει τον κόσμο της εξαπάτησης και της περιπλάνησης σε καιρούς πολέμου.

    Ο Μπρεχτ συνήθιζε να δανείζεται παλιούς μύθους ή ιστορίες λαϊκές και γύρω από αυτές να στήνει τα δικά του δραματικά έργα, όπως πηγή των αρχαίων τραγωδιών ήταν τα έπη.

    Η βασική λοιπόν ηρωίδα, η επονομαζόμενη «Μάνα Κουράγιο», είναι η Άννα Φίρλινγκ, μια πλανόδια πωλήτρια που περιφέρεται με το αμαξίδιο και τα τρία παιδιά της από τη μία εστία πολέμου στην άλλη. Μόνιμη ελπίδα της είναι να μπορέσει να βγάλει όσο περισσότερα χρήματα γίνεται από τις συναλλαγές της με τους στρατιώτες, με στόχο να αποκομίσει έτσι το δικό της όφελος από τον πόλεμο, το εμπόριο με τον θάνατο. Η ελπίδα να γλιτώσει τα μικρά της κέρδη, το μικροσυμφέρον, την οδηγεί σταδιακά στη θυσία των ίδιων των παιδιών της (θυσιάζει το μέλλον και μαζί το δικό της μακροπρόθεσμο συμφέρον). Όπως γράφει γι’ αυτήν επίσης ο Μπρεχτ: «Διαβλέπει τον καθαρά εμπορικό χαρακτήρα του πολέμου. Ακριβώς αυτός την ελκύει. Θα πιστεύει στον πόλεμο ως το τέλος. Δεν της περνάει από το μυαλό ότι για να κόψει κανείς το μερτικό του από τον πόλεμο χρειάζεται μεγάλο μαχαίρι».

    «Το έργο δεν αφορά τον Ροκφέλερ που θέλει να αποκομίσει κέρδος από τον πόλεμο και το καταφέρνει, αλλά για τον μικροπωλητή που θέλει να βγάλει χρήματα και αποτυγχάνει», σημείωνε ο συγγραφέας για το έργο που έγραψε στο διάστημα της εξορίας του.

    Μέσα από την ιστορία και τη στάση ζωής μιας μάνας – εμπόρισσας εν μέσω πολέμου, ο Μπέρτολτ Μπρεχτ αναπτύσσει τη σκέψη πως το συμβάν του πολέμου δεν είναι μόνο αποτέλεσμα των ιμπεριαλιστικών σχεδίων των αρχουσών τάξεων των κρατών, αλλά και γέννημα ενός μηχανισμού που συντηρούν ακούσια ή εκούσια οι ανώνυμοι πολίτες. Χωρίς αυτούς ίσως ο πόλεμος να μην μπορούσε να αντέξει σε βάθος χρόνου.

    Ο Μπρεχτ, έχοντας ζήσει τα χρόνια του Α’ Παγκοσμίου πολέμου, έγραψε το έργο ως κραυγή αγωνίας για τον επερχόμενο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, που ξέσπασε έναν μόλις χρόνο αργότερα. Παρά την προφανή αντιπολεμική του διάσταση και το σαφές του μήνυμα για τα δεινά που φέρει ο καπιταλισμός και η ενσωμάτωση των λαϊκών τάξεων στις αξίες του, «το έργο του Μπρεχτ αποφεύγει το κήρυγμα, γι’ αυτό γίνεται πιο δυνατό!», όπως αναφωνεί με ενθουσιασμό ο Ρολάν Μπαρτ στην πρεμιέρα του έργου στο Παρίσι.

    Ένα από τα κύρια προτάγματα στο θεατρικό έργο του κορυφαίου γερμανού ποιητή είναι «να παρουσιάσει την κοινωνία ως ικανή να αλλάξει», όπως ο ίδιος είχε υπογραμμίσει. Με αυτή την αποστολή η Χελένε Βάιγκελ, στον ρόλο που τη σημάδεψε, ως «Μάνα Κουράγιο» μετέφερε όσο ζούσε πάνω από 400 φορές το θεατρικό της αμαξίδιο σε σκηνές της Γερμανίας και του εξωτερικού.

    Ο συνδυασμός των ιδιοτήτων του επαναστάτη, καλλιτέχνη και διανοητή, σφραγίζει τη ζωή και το έργο του μεγάλου Γερμανού σκηνοθέτη, δραματουργού, ποιητή και πεζογράφου, ο οποίος δημιουργεί μία καινούργια θεατρική φόρμα, «το επικό θέατρο».

    Με τη μορφή του «επικού θεάτρου», επιδιώκεται οι θεατές –μέσα από κατάλληλες τεχνικές– να «αποστασιοποιούνται» από τους ήρωες και τα δρώμενα, ώστε η παράσταση να μην αποτελεί ψευδαίσθηση της πραγματικότητας ή αποκλειστικά και μόνο έναυσμα συγκίνησης, αλλά αφορμή για προβληματισμό και κριτική σκέψη.

    Κάτι τέτοιο, κατά τον ίδιο πάλι, θα συμβεί χάρη στην καταλυτική επίδραση μιας νέας φιλοσοφικής – αισθητικής θεώρησης, αυτής της «επιστημονικής εποχής», κατά την οποία η τέχνη, συνυφασμένη με τη διαλεκτική σκέψη, θα αξιοποιεί τα επιτεύγματα της επιστήμης και θα αποτελεί διαδικασία Γνώσης.

    Σημειώνει δε μεταξύ των άλλων:

    «Όπως η μεταβολή της φύσης, έτσι και η μεταβολή της κοινωνίας είναι απελευθερωτική πράξη και ακριβώς, τις χαρές μιας τέτοιας απελευθέρωσης θα πρέπει να μεταδίδει το θέατρο μιας επιστημονικής εποχής».

    «Σκοπός του θεάτρου μου είναι να ξυπνήσει στον θεατή την επιθυμία να καταλάβει την κοινωνία στην οποία ζει και να μεθοδεύσει σ’ αυτόν το μεράκι να πάρει μέρος στην αλλαγή της» .

    «Σ’ αυτό το βαθιά ριζοσπαστικό θέατρο ηθοποιοί και θεατές είναι μαθητές σε μια συλλογική δράση με σκοπό την αλλαγή. Οι θεατές δεν είναι παθητικοί καταναλωτές και ευσυγκίνητοι δέκτες εύπεπτου θεάματος, αλλά συμμετέχουν ενεργά και συνδιαμορφώνουν από κοινού την παράσταση».

    Συνολικά και σύμφωνα με την πολλαπλά δημοσιευμένη βιογραφία του μεγάλου μαρξιστή διανοητή:

    Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898-1956) ήταν Γερμανός ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και σκηνοθέτης, καθώς και ένας από τους σημαντικότερους μεταρρυθμιστές του θεάτρου. Τα έργα του απηχούν τις αντιμιλιταριστικές και τις μαρξιστικές θέσεις του, φανερώνοντας τις επιρροές που δέχτηκε από το κινεζικό και το ρωσικό θέατρο, καθώς και από το έργο των Φρανκ Βέντεκιντ και Έρβιν Πισκάτορ. Κατά τη διάρκεια της ανόδου του ναζισμού, ο Μπρεχτ αυτοεξορίστηκε σε διάφορες χώρες της Ευρώπης και στην Αμερική. Εκεί συνεργάστηκε με σημαντικούς καλλιτέχνες, αλλά το Χόλυγουντ δεν τον αποδέχτηκε ποτέ. Το 1949, μετά την επιστροφή του στη Γερμανία, ίδρυσε μαζί με τη δεύτερη σύζυγό του Χελένε Βάιγκελ, το Μπερλίνερ Ανσάμπλ, έναν από τους σπουδαιότερους παγκοσμίως γερμανικούς θιάσους. Πέθανε στα 58 του χρόνια από καρδιακή προσβολή, αφήνοντας μια τεράστια παρακαταθήκη στο θέατρο του 20ου αιώνα.

    Ο Στάθης Λιβαθινός, στην πρώτη του σκηνοθεσία στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου καταπιάνεται –για πρώτη φορά επίσης– με τον Μπρεχτ.

    Σ αυτήν του λοιπόν την απόπειρα κατάφερε να συγκεράσει την εμπειρία του από τη θητεία του στο ψυχολογικό δράμα και τη ρώσικη σχολή του ψυχογραφικού ρεαλισμού με το αφηγηματικό θέατρο, το οποίο επίσης έχει διακονήσει κατά την πολύχρονη σκηνοθετική του διαδρομή. Αποτέλεσμα ήταν μία σφιχτή, πολυεπίπεδη παράσταση με εικόνες που μετέφεραν τις σκηνές ως πορτραίτα και tableau vivant, αλλά και με την αναγκαία συναισθηματική κίνηση.

    Είχε ως συμμάχους τόσο την σκηνογραφία της Ελένης Μανωλοπούλου που παρέπεμπε σε ένα άχρονο κατεστραμμένο πολεμικό τοπίο με σκούρα γήινα οξειδωμένα χρώματα, αλλά ίσως επίτηδες, άχρωμα και αδιάφορα εντελώς κοστούμια.

    Ανέθεσε δε τη μουσική και τα τραγούδια της παράστασης στον παλαιό του συνεργάτη Θοδωρή Αμπαζή, που αποδίδονται ζωντανά στην παράσταση, αρνούμενος να χρησιμοποιήσει την εύκολη λύση της καταξιωμένης μουσικής και τα τραγούδια του Πάουλ Ντεσάου.

    Το αποτέλεσμα τον δικαίωσε και σ’ αυτό συνετέλεσε και ο θίασος των νέων ηθοποιών. Χαρισματικά ταλαντούχα παιδιά που έδωσαν τον καλύτερο εαυτό τους στους πολλαπλούς ρόλους που τους ανατέθηκαν.

    (Γιάννης Δενδρινός, Φώτης Κουτρουβίδης, Πάρης Λεόντιος, Βασίλης Ντάρμας, Βασίλης Παπαδημητρίου, Άγγελος Παππάς, Αντώνης Παρχαρίδης, Ιάκωβος Παυλόπουλος, Θεοδοσία Σαββάκη, Χρήστος Σωνάκης, Βασίλης Τσαλίκης, Σταμάτης Φακορέλλης).

    Αλλά και οι πιο έμπειροι και επώνυμοι, Νίκος Αλεξίου (Ιεροκύρηκας), Εύα Σιμάτου (πόρνη), Παναγιώτης Καμμένος (μάγειρας), Ιωάννης Σύριος (Άιλιφ), Αντώνης Γιαννακός (Έμενταλ), Άννα Μάγκου (στο βωβό και δύσκολο ρόλο της Κάτριν), έφτιαξαν ρόλους, υφολογικά αυτάρκεις, άλλοτε με σαρκασμό και άλλοτε με ευαισθησία, αν και όχι αναγκαστικά στην μπρεχτική φόρμα.

    Αφήνω τελευταία την αναφορά μου στην Μπέτυ Αρβανίτη στο ρόλο της Άννας Φρίλινγκ, που αξιωματικά στους ώμους της φορτώνεται όλο το βάρος της εξέλιξης αυτού του μνημειώδους έργου.

    Επί δυόμιση ώρες σέρνει το αμαξίδιο και τα βάρη της ζωής της διεφθαρμένης Άννας Φρίλινγκ αλλά και τα πραγματικά της χρόνια στις πλάτες της, με αξιοθαύμαστο θάρρος, αντοχή και διαύγεια. Το λιπόσαρκο κορμί της εκφράζει με άμεσο τρόπο τη στειρότητα και την συναισθηματική της αποξήρανση, ως η μάχη για την επιβίωσή της να έχει αποστραγγίσει από μέσα της όλους τους χυμούς της μάνας.

    Η «μάνα» της Αρβανίτη μας επιβάλλεται ως φιγούρα εξ αρχής, δεν προκαλεί ούτε τη συμπάθεια, ούτε το μίσος, παρά μόνο θα έλεγα μας προκαλεί έκπληξη για την απόφασή της να μην «σπάσει» με τίποτα.

    08.01.2025, Μοσχοχωρίτου Όλγα «Σφιχτή, πολυεπίπεδη Μάνα Κουράγιο», της Όλγας Μοσχοχωρίτου, kommon.gr

    Για το link πατήστε εδώ

  • Τα Παιδιά της «Μάνας Κουράγιο» μιλούν στο ελc: Γνωρίζουμε την Άννα Μάγκου, τον Αντώνη Γιαννακό και τον Γιάννη Σύριο

    Ποια είναι η Μάνα Κουράγιο του σήμερα; Τι δεν αντέχετε στη θεατρική σας Μάνα;

    «Το έργο του Μπρεχτ αποφεύγει το κήρυγμα, γι’ αυτό γίνεται πιο δυνατό!», αναφώνησε με ενθουσιασμό ο Ρολάν Μπαρτ όταν είδε την πρεμιέρα του έργου Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της στο Παρίσι. Αυτό το έργο ο Στάθης Λιβαθινός για πρώτη φορά σκηνοθετεί στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου ενώ καταπιάνεται, επίσης για πρώτη φορά, με τον Μπρεχτ.

    Η γνωστή στα πεδία των μαχών ως Μάνα Κουράγιο (Άννα Φίρλινγκ), την οποία υποδύεται στη θεατρική σκηνή η Μπέτυ Αρβανίτη, αγωνίζεται για την επιβίωση: Πουλά αγαθά στους στρατιώτες, ενώ μάταια προσπαθεί να προστατεύσει από την καταστροφική δίνη του πολέμου, τα τρία της παιδιά: τον μεγάλο της γιο Άιλιφ, τον μικρότερο Έμενταλ και τη μουγκή της κόρη Κατρίν. Για τη «Μάνα Κουράγιο» το κέρδος έρχεται πάντα πάνω απ’ όλα και από την οικογενειακή της ευτυχία, πληρώνοντας το υψηλότερο τίμημα: την τραγική απώλεια των ίδιων της των παιδιών, αλλά και τη θυσία κάθε αξίας της ζωής.

    Εμείς μιλήσαμε με τα παιδιά της «Μάνας κουράγιο» και ρωτήσαμε την Άννα Μάγκου, τον Αντώνη Γιαννακό και τον Γιάννη Σύριο τι δεν αντέχουν στη (θεατρική) τους Μάνα και ποια είναι για εκείνους η Μάνα Κουράγιο του σήμερα;

    Τι δεν αντέχεις στη (θεατρική) Μάνα σου;

    Άννα Μάγκου

    «Η “Μάνα Κουράγιο” είναι ένα τραγικό πρόσωπο, καθώς τα δεινά που της συμβαίνουν στο τέλος του έργου, οι θάνατοι των παιδιών της, οφείλονται στη δική της ασυδοσία και πείσμα. Το χαρακτηριστικό της μάνας, που σε προσωπικό επίπεδο δεν μπορώ να υπομείνω και να διαχειριστώ, είναι η ψυχρότητα με την οποία βλέπει τα πράγματα και η συναισθηματική αποξένωση που έχει ως προς αυτά. Όσο κακό χαρακτηριστικό κι αν είναι η απολυτότητά της με το κέρδος και ο εγωισμός της, η έλλειψη συναισθηματισμού (κυρίως προς τα παιδιά της) μας δείχνει έναν άνθρωπο πολύ σκληρό που δεν μπορεί ή δεν έχει μάθει την τρυφερή πλευρά του και πώς να την εξωτερικεύει. Έστω κι αν είναι από φόβο, από έλλειψη τρυφερότητας από προσωπικά της βιώματα αυτή η συναισθηματική απάθεια -κυρίως προς τα παιδιά της- είναι το στοιχείο που προσωπικά με πικραίνει και ως κόρη δεν θα μπορούσα να αντέξω».

    Αντώνης Γιαννακός

    «Οι παρωπίδες της σκληρότητας, απότοκο της συνθήκης του πολέμου, δεν φεύγουν ποτέ. Όλα γίνονται στον βωμό της επιβίωσης και του κέρδους, δεν υπάρχει χώρος για κάτι άλλο. Ακόμα και οι στιγμές που εξανθρωπίζεται είναι για δευτερόλεπτα και πάλι με τρόπο “σκληρής αγάπης”. Είναι ένα προϊόν του καιρού της. Σωματοποιεί τη σκληρότητα και την ανάγκη για επιβίωση, της δικής της και της οικογένειάς της.

    Μια μάνα με τρία παιδιά σε πόλεμο πρέπει να φάει και να ταΐσει. Με τις καλύτερες προθέσεις ξεκινά, καθρέφτης του σκληρού πολέμου καταλήγει».

    Γιάννης Σύριος

    «Η Μάνα Κουράγιο ζει σε έναν κόσμο, όπου ο πόλεμος και ο θάνατος κυριαρχούν. Βρίσκεται συνεχώς ανάμεσα σε αιμοδιψείς στρατιώτες, περνάει μέσα από βομβαρδισμούς, ανάμεσα από πτώματα. Σε αυτόν τον κόσμο καλείται να επιβιώσει και να μεγαλώσει μόνη της τα τρία παιδιά της. Αναπόφευκτα, λοιπόν, η προσωπικότητά της έχει διαμορφωθεί με τέτοιον τρόπο, ώστε να μπορεί να συνεχίζει και να αντέχει όλες τις κακουχίες που βρίσκονται στον δρόμο της. Ως εκ τούτου, πρόκειται για μια γυναίκα που η σκληρότητα των καιρών της δεν είναι απλώς βίωμα, αλλά δεύτερη φύση της. Με αυτή τη σκληρότητα, αντιμετωπίζει σχεδόν τα πάντα γύρω της. Ακόμη και τα ίδια της τα παιδιά. Στη σχέση της μαζί τους φαίνεται ότι δεν υπάρχει κανένας χώρος για στοργή ή το γνωστό μητρικό χάδι. Δεν τους αφήνει καν χώρο να ονειρευτούν. Για παράδειγμα, όταν η κόρη της, Κάτριν, δοκιμάζει τις γόβες και το καπέλο της Υβέτ, σε μία πρώτη της προσπάθεια να ανακαλύψει τη δική της ομορφιά, η Μάνα, αφού την κατηγορήσει –ή προειδοποιήσει- πως θα την περάσουν για πόρνη, ‘’μουτζουρώνει’’ το πρόσωπό της με στάχτη, προκειμένου να την προστατεύσει από τους ‘’πεινασμένους για νόστιμα πρόσωπα’’ στρατιώτες. Αυτή η ισοπεδωτική στάση απέναντι στα παιδιά της, με δυσκολεύει αρκετά, ωστόσο, δεδομένων των συνθηκών, μπορώ να την κατανοήσω.

    Εκείνο που δεν μπορώ με τίποτα να της ‘’συγχωρήσω’’ είναι ο τρόπος που χάνει τα παιδιά της. Διότι και οι τρεις απώλειες έχουν ως κοινό παρονομαστή το πάθος της για κέρδος. Πιο συγκεκριμένα, τον πρώτο της γιο τον Άιλιφ, τον στρατολογούν μπροστά στα μάτια της. Όμως εκείνη ‘’δεν βλέπει’’, καθώς προσπαθεί να πουλήσει δυο ζωνάρια. Στην περίπτωση του Έμενταλ, παζαρεύει με τους εκτελεστές του για τα λίτρα μέχρι τελευταία στιγμή, με αποτέλεσμα να χάσει πολύτιμο χρόνο και τελικά να μην προλάβει να τον σώσει. Τέλος, την Κάτριν, την αφήνει μόνη της με το κάρο λίγο έξω από μία πόλη που πολιορκείται, ενώ εκείνη έχει πάει να ξεπουλήσει. Το πάθος της για το κέρδος την τυφλώνει, θολώνει τις κατά τα αλλά ορθές κρίσεις της για επιβίωση. Ανθρώπινο. Ο κόσμος που ζει, όμως, είναι απάνθρωπος και η Μάνα για λίγο το ξεχνάει. Και το πληρώνει. Χωρίς παζάρια».

    Ποια είναι για σένα η Μάνα Κουράγιο του σήμερα;

    Άννα Μάγκου:

    «Θα μπορούσα να την παρομοιάσω με πολλούς ανθρώπους που γνωρίζουμε όλοι, αν σταθώ στον κερδοσκοπικό της χαρακτήρα… Αλλά θα εντοπίσω πάλι τη συναισθηματική σκληρότητα και την έλλειψη τρυφερότητας που έχουν κάποιες μανάδες και μου θυμίζει πολύ τη γιαγιά μου. Η αγάπη της για τα παιδιά της και τα εγγόνια της ήταν αμέτρητη και ατέρμονη. Δυστυχώς όμως δεν είχε μάθει να τη δείχνει και δεν μπορούσε να είναι τρυφερή. Είχε μια σκληρότητα στην αγάπη της, που δεν μπορούσα να την κατανοήσω ως μικρό παιδί. Καθώς μεγάλωνα, όμως, συνειδητοποιούσα ότι αυτός ήταν ο τρόπος της να δείχνει την αγάπη. Ένοιωθε άβολα να σε αγκαλιάσει και να σε φιλήσει, όταν όμως πήγαινες εσύ ένιωθες τη μεγάλη της ανάγκη για αγάπη και τρυφερότητα που η ίδια δεν μπορούσε να δείξει. Θεωρώ πως μέσα στο πλήθος υπάρχουν πολλές και πολλοί που μεγάλωσαν σαν τη γιαγιά μου και όλες αυτές οι “Μάνες Κουράγιο” είχαν σίγουρα μια μάνα ή έναν πατέρα που δεν ήξερε κι αυτή/αυτός πώς να δείξει την αγάπη της/του».

    Αντώνης Γιαννακός:

    «Η γρήγορη απάντηση είναι όλοι οι άνθρωποι στις εμπόλεμες ζώνες που φτάνουν στα μάτια μας από οθόνες. Όλα αυτά τα θολά μάτια και τα μουδιασμένα σώματα που κουβαλάνε πτώματα ή παρακαλάνε για φαγητό και νερό με παρατεταμένα χέρια. Η υπόσχεση της ιστορίας είναι να γεννηθεί πόνος από τον πόνο.

    Σε δεύτερο χρόνο, η Μάνα Κουράγιο είναι και πιο δίπλα μας, ενώ το ξεχνάμε. Κυρίες σε στάσεις λεωφορείων με χαμένα βλέμματα. Που προστάζουν τα μικρά παιδιά τους να καθίσουν φρόνιμα, ενώ όλα είναι παιχνίδι για εκείνα, γιατί η μαμά έχει άλλο ένα δωδεκάωρο στη δουλειά και το κεφάλι της είναι χάος. Αυτά τα παιδιά θα ενηλικιωθούν γρηγορότερα, σκληρότερα και θα παλεύουν για την επιβίωση σε έναν κόσμο που τους λέει ότι “έχουν χρόνο και δικαίωμα στο συναίσθημα”, ενώ τους λέει ψέματα».

    Γιάννης Σύριος

    «Δύο πρόσωπα μου έρχονται κατευθείαν στο μυαλό. Μιας ηλικιωμένης γυναίκας Ρομά, που νιώθεις πως με το βλέμμα της έχει ρουφήξει όλη τη σκληρότητα της ζωής και την έχει μετουσιώσει σε δύναμη και αντοχή. Και την προγιαγιά μου, καθώς και όλες τις γυναίκες εκείνης της εποχής, που έχουν βιώσει πολέμους, εμφυλίους, πείνα κ.λπ. Μέχρι και την τελευταία στιγμή η κορμοστασιά της μου θύμιζε ένα βουνό. Ένα βουνό που το έχουν “δείρει” πολλοί χιονιάδες και πολλοί βοριάδες, αλλά εκείνο στέκει αγέρωχο.

    Αυτές οι γυναίκες – βουνά, είχαν μπει για τα καλά στον δαιμόνιο ρυθμό, ενός “γκρίζου” κόσμου που τους επιβλήθηκε, δεν τον επέλεξαν. Όμως τον χόρεψαν, δεν τον φοβήθηκαν, τον κοίταξαν κατάματα, προσαρμόστηκαν και συνέχισαν μέχρι τέλους».

    Γνωρίζουμε τα παιδιά από την παράσταση «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» του Μπέρτολτ Μπρεχτ στο Εθνικό Θέατρο

    Η Άννα Μάγκου είναι ηθοποιός, χορεύτρια, χορογράφος. Σπούδασε Υποκριτική και Musical Theatre στο τμήμα Acting του Urdang Academy of Performing Arts στο Λονδίνο. Φοίτησε στο φυτώριο της Κρατικής σχολής Ορχηστικής τέχνης και είναι απόφοιτη της επαγγελματικής σχολής χορού Ραλλού Μάνου. Το 2016 ήταν μέλος στο Αpprentice της Xoροθεατρικής ομάδας Jasmin Vardimon Company στην Αγγλία. Έχει παρακoλουθήσει πολλά σεμινάρια χορού και θεάτρου στην Ευρώπη όπως στο Laban, Impuls Tanz Festival of Vienna και το καλοκαίρι του 2018 πήρε υποτροφία στο Steps on Broadway στη Νέα Υόρκη σε Musical Theatre course. Στην Ελλάδα έχει παρακολουθήσει σεμινάρια Υποκριτικής με τους: Ελένη Σκότη, Θωμάς Μοσχόπουλος, Κώστας Φιλίππογλου. Είναι επίσης απόφοιτη του Παιδαγωγικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Επαγγελματικά δουλεύει από το 2012 σε παραστάσεις, σε τηλεοπτικές και κινηματογραφικές σειρές και ταινίες. Διδάσκει Κίνηση για ηθοποιούς (τη δική της μέθοδο “Tirbouson”) Musical και Σύγχρονο τα τελευταία έξι χρόνια στη Ραλλού Μάνου. Τέλος έχει χορογραφήσει πολλές παραστάσεις όπως: Spamalot, Μόλις χώρισα,Christmas Carol, Αφιέρωμα στον Θοδωράκη, Το αγόρι που μιλούσε με τα πουλιά κ.ά. Υπήρξε επίσης συντελέστρια και performer στους Άγαμους Θύται και στη Συνοικία Ασμάτων του Ιεροκλή Μιχαηλίδη.

    Ο Αντώνης Γιαννακός τελείωσε τη Δραματική Σχολή του Εθνικού θεάτρου το 2018 και από τότε όπως ο ίδιος μοιράζεται στο ελc: «Έχω την τύχη να δουλεύω στο θέατρο, με σκηνοθέτες και συναδέλφους που μπορώ να εκφράζομαι καλλιτεχνικά και να μαθαίνω. Καταλάθος σχεδόν αποφάσισα να ασχοληθώ με το θέατρο, νιώθω ότι οι άνθρωποι που συνάντησα στο θέατρο, οι φίλοι που κέρδισα, οι δάσκαλοί μου, ίσως και κάποιοι σκηνοθέτες με βοήθησαν να σταματήσω μια φασαρία που συνέβαινε μέσα μου».

    Ο Γιάννης Σύριος αποφοίτησε το 2022 από τη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών κι εκεί ήρθε σε επαφή με ανθρώπους (από τους καθηγητές του μέχρι τους συμφοιτητές του) που του άνοιξαν μια «τεράστια πόρτα» στο πώς να βλέπει όχι μόνο το επάγγελμά του, αλλά και την ίδια τη ζωή. Συνεχίζοντας αναφέρει στο ελc ο ίδιος: «Σε σχέση με ό,τι αφορά το θέατρο, μου έχει χαραχθεί στο μυαλό η κουβέντα μιας πολύ αγαπημένης καθηγήτριάς μας: “Να έχετε την τύχη στην πορεία σας, να συναντιέστε πραγματικά και βαθιά με ανθρώπους κι έργα. Μόνο έτσι έχει νόημα”. Και μέχρι τώρα, έχω σταθεί ιδιαίτερα τυχερός. Βρέθηκα για έναν χρόνο στο δυναμικό του ΚΘΒΕ, όπου συνεργάστηκα με τον Γιάννη Κακλέα, τον Ακύλλα Καραζήση και τη Φρόσω Λύτρα. Και φυσικά, τώρα, στο Εθνικό Θέατρο με τον Στάθη Λιβαθινό. Οι ‘’συναντήσεις’’ με αυτούς τους ανθρώπους, αποτελούν ανεξίτηλη εμπειρία για έναν νέο ηθοποιό. Ενισχύουν την πίστη σου γι’ αυτή τη δουλειά και σε ταξιδεύουν σε κόσμους που πριν δύσκολα φανταζόσουν».

    07.01.2025, Παρρή Kατερίνα «Τα Παιδιά της «Μάνας Κουράγιο» μιλούν στο ελc: Γνωρίζουμε την Άννα Μάγκου, τον Αντώνη Γιαννακό και τον Γιάννη Σύριο», elculture.gr

    Για το link πατήστε εδώ

  • Συν & Πλην: «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» στο Εθνικό Θέατρο

    Μια σύνοψη των θετικών και αρνητικών σημείων για τη «Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού που ανεβαίνει στο Εθνικό Θέατρο.

    Το έργο

    Ζει ήδη αυτοεξόριστος από τη Γερμανία, περιπλανώμενος σε χώρες της Βόρειας Ευρώπης, όταν ο Μπέρτολτ Μπρεχτ γράφει ένα από τα κορυφαία έργα του – κατά κοινή ομολογία στην πιο παραγωγική συγγραφική του φάση ως δραματουργός. Είναι 1939, στη Σουηδία οπότε και γεννιέται η «Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της: Θεατρικό χρονικό του Τριακονταετούς Πολέμου», χρονικά τοποθετημένο στη διάρκεια μιας από τις πιο αιματηρές συγκρούσεις στην Ευρωπαϊκή Ιστορία (1618-1648) που κόστισε τη ζωή οκτώ εκατομμυρίων στρατιωτών και πολιτών, αποδεκατίζοντας σε πληθυσμό τα, τότε, γερμανικά κράτη. Ο Μπρεχτ αντλεί υλικό από το έπος του 17ου αιώνα «Σιμπλίκιος Σιμπλικίσιμος», έργο του οποίου η πατρότητα αγνοούνταν για πάνω από 150 χρόνια μέχρι που αποδόθηκε στον Χανς Γιάκομπ φον Γκρίμελσχάουζεν. Στο ογκωδέστατο αυτό έργο (Εκδόσεις Εξάντας) διακρίνεται η ιστορία της «Αρχιαπατεώνισσας και τυχοδιώκτριας Κουράσσε», ένα πορτρέτο της «Μάνας Κουράγιο».

    Ο Μπρεχτ (όπως και ο Γκρίμελσχάουζεν) γράφει και αυτός σε μια μεταιχμιακή εποχή: Ο Χίλτερ έχει ανέλθει στην εξουσία από το 1933 και τα γερμανικά στρατεύματα εισβάλλουν στην Πολωνία. Έχοντας βιώσει τα δεινά του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου σε μαθητική ηλικία (όπου συνομήλικοι του στέλνονταν στο μέτωπο κατά εκατοντάδες) και αργότερα ως εκπαιδευόμενος γιατρός που υπηρέτησε σε στρατιωτικό νοσοκομείο του Μονάχου είχε διαμορφώσει μια στιβαρή αντιπολεμική ιδεολογία (την οποία και διατύπωσε όχι μόνο στη «Μάνα κουράγιο» αλλά και σε πολλά έργα που ακολούθησαν) με αιχμή του δόρατος τις αντιφασιστικές του θέσεις.

    Ηρωίδα του εδώ είναι η Άννα Φίρλινγκ, γνωστή στα στρατόπεδα και ως Μάνα Κουράγιο: Μια περιπλανώμενη έμπορος η οποία έχει «γυρίσει τον κόσμο με το κάρο της» και με τα τρία παιδιά της – γόνοι διαφορετικών πατεράδων το καθένα. Το κάρο αυτό είναι όλος της ο κόσμος, αφού μεταφέρει αναλώσιμα για να πουλάει στους στρατιώτες και τους χωρικούς. Ο Μπρεχτ την τοποθετεί επί πολωνικού εδάφους (τυχαίο;) ακολουθώντας το Σουηδικό στράτευμα – στο οποίο ο ένας από τους δυο γιους της, ο Άϊλιφ σύντομα θα καταταγεί.

    Μέσα από την πεποίθηση της Φίρλινγκ πως η ανθρωπότητα χάνει τον εαυτό της εν και καιρώ ειρήνης καθώς η τρέφεται από τον πόλεμο, ο Μπέρτολτ Μπρεχτ αναπτύσσει τη σκέψη πως το συμβάν του πολέμου δεν είναι μόνο αποτέλεσμα μιας οργανωμένης αντιπαλότητας μεταξύ των κρατών, φορέων της εξουσίας ή ηγετών που υποκύπτουν στις σειρήνες του ιμπεριαλισμού· αλλά και γέννημα ενός μηχανισμού που συντηρούν ακούσια ή εκούσια οι ανώνυμοι πολίτες. Και είναι τόσο βέβαιος γι’ αυτή του τη θεωρία ώστε τοποθετεί ως κεντρικό φορέα αυτής της κατάστασης μια μάνα, την πλέον αρχέτυπη προστατευτική φιγούρα για τα παιδιά της και δη τα παιδιά που εστάλησαν στον πόλεμο. Εξ ου και όλα τα τέκνα της ηρωίδας του χάνονται στη διάρκεια του πολέμου· μια συνθήκη που η ίδια έχει προηγουμένως αναθρέψει σαν παιδί της. Με τη «Μάνα Κουράγιο» ο Μπρεχτ καυτηριάζει και τη μεσαία τάξη της Γερμανίας που συνηγόρησε στην άνοδο του φασισμού και θυσίασε τα παιδιά της στα πολεμικά μέτωπα του Χίτλερ.

    Το έργο ανεβαίνει για πρώτη φορά το 1941, στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ζυρίχη, σε μια ουδέτερη χώρα κατά τον πόλεμο. Και αμέσως μετά τη λήξη αυτού, το 1949, στο διχασμένο πια Βερολίνο, σε σκηνοθεσία του ίδιου του συγγραφέα.

    Η παράσταση

    Με εμφανείς τις αναφορές στη μέθοδο αναπαράστασης του Μπρεχτ, ο Στάθης Λιβαθινός τολμά να πειραματιστεί πάνω σε ένα, τρόπον τινά, υβρίδιο που ενώ λειτουργεί ως μεταδραματικό θέατρο τελικά εμβολιάζεται και από ποιητικά, συναισθηματικά φορτία, δημιουργώντας δύο παράλληλους αλλά αυθύπαρκτους κόσμους. Αδιαπραγμάτευτο διακύβευμα για τις σκηνοθεσίες του παραμένει, ωστόσο, το θέατρο συνόλου.

    Κι έτσι παρότι στον επώνυμο ρόλο θα δούμε την, ανεπίδεκτη μαθήσεως, Μάνα Κουράγιο της Μπέτυς Αρβανίτη, το πρόσημο τελικά πιστώνεται στην καλή λειτουργία της ομάδας: Ερμηνευτικά, κινησιολογικά και μουσικά – το τελευταίο μάλιστα με τη νέα εμπνευσμένη σύνθεση του Θοδωρή Αμπαζή.

    Τα Συν (+)

    Η σκηνοθεσία

    Παρότι η «Μάνα Κουράγιο» αποτελεί την πρώτη σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού σε έργο του Μπρεχτ, το θέατρο του (σε κάποιες περιπτώσεις) έλκεται από τις αρχές του επικού και μεταδραματικού θεάτρου, κάνοντας το, σε ένα βαθμό, ένα θέατρο συγγενές του μπρεχτικού. Από την άλλη, υπάρχουν και παραστάσεις με την υπογραφή του σκηνοθέτη που διακρίνονται για το, ακριβώς, αντίθετο: Την πυκνή, υψηλής αισθητικής, θεατρικότητα τους.

    Αυτές οι «ίσες», θα λέγαμε, αποστάσεις προσφέρουν μια πλεονεκτική θέση στην, κατά Λιβαθινό, «Μάνα Κουράγιο»: Από τη μια, η παράσταση κινείται με όρους μεταδραματικού θεάματος και από την άλλη σχεδόν προβοκάρει τον αποστασιοποιημένο τρόπο παιξίματος και την μετωπική απεύθυνση στους θεατές. Χωρίς να αναπαράγει «τυφλά» την μπρεχτική κουλτούρα, η σκηνοθεσία του καταφέρνει να υπονομεύσει το συναίσθημα και να επενδύσει περισσότερο στις ιδέες που εισηγείται το έργο και λιγότερο στα πάθη των προσώπων. Σε αυτή τη δύσκολη εξίσωση έχει στη διάθεση του έναν δυναμικό θίασο ενώ συνάμα αναλαμβάνει το ρίσκο να αποσυνδέσει το έργο από τη μουσική ταυτότητα του Πάουλ Ντεσάου. Κι αν κάπου υπονομεύει το μπρεχτικό στιλ είναι για να ενσταλάξει λίγη ποίηση και συναισθηματικό ύψος – όπως λόγου χάρη στην σκηνή εκτέλεσης της Κάτριν.

    Οι ερμηνείες

    Η «Μάνα κουράγιο» ανήκει στα έργα όπου η αφετηρία του ανεβάσματος βρίσκεται στην ανεύρεση ερμηνεύτριας του επώνυμου ρόλου. Μετά από ένα σερί απαιτητικών ρόλων, η Μπέτυ Αρβανίτη αποδεικνύει την υπεροχή και την ανθεκτικότητα της ερμηνεύοντας την, ψυχικά διεφθαρμένη από τους μηχανισμούς του πολέμου, Άννα Φρίλινγκ για 2.5 ώρες επί σκηνής: Από την εναρκτήρια εμφάνιση της με τον αέρα μιας γνήσιας ροκ σταρ έως την το τελευταίο λεπτό όπου άτεκνη πια, δίχως παιδιά, μοιάζει με μια στείρα πατρίδα που έχει θυσιάσει τα πάντα για να επιβιώσει η ίδια. Στους λιγοστούς προβεβλημένους ρόλους, ο Νίκος Αλεξίου φτιάχνει ένα ειρωνικό πορτρέτο του Ιεροκύρηκα – αν και υφολογικά απομακρυσμένος από το μπρεχτικό περιβάλλον – η Εύα Σιμάτου στο ρόλο της επίσης πολεμοκάπηλης πόρνης Υβέτ φέρνει μια γνήσια ατμόσφαιρα καμπαρέ μαζί της ενώ πληθωρικά γκροτέσκος είναι και ο Παναγιώτης Καμμένος ως μάγειρας.

    Ενθουσιώδης και με έντονη σωματικότητα, όπως την προκρίνει η ματιά Λιβαθινού, ο Ιωάννης Σύριος ως Άϊλιφ, επαρκής ο Αντώνης Γιαννακός στο ρόλο του Έμενταλ ενώ μιαν άλλη εκφραστική ζεστασιά και ευαισθησία φέρνει η ερμηνεία της Άννας Μάγκου στο βωβό και γι’ αυτό δύσκολο ρόλο της Κάτριν. Στο ανσάμπλ των στρατιωτών – στρατιωτικών – πολιτών μια 12μελής ομάδα νεότερων ηθοποιών αξιώσεων (Γιάννης Δενδρινός, Φώτης Κουτρουβίδης, Πάρης Λεόντιος, Βασίλης Ντάρμας, Βασίλης Παπαδημητρίου, Άγγελος Παππάς, Αντώνης Παρχαρίδης, Ιάκωβος Παυλόπουλος, Θεοδοσία Σαββάκη, Χρήστος Σωνάκης, Βασίλης Τσαλίκης, Σταμάτης Φακορέλλης) που φέρνουν ζωηρή ενέργεια (κίνηση της Άντι Ζούμα) άλλοτε για να αποτυπώσουν την έξαψη, τον ηρωισμό ή την παράνοια του πολέμου και άλλοτε για να αποδώσουν με μια αίσθηση χορικότητας (μουσική διδασκαλία Μελίνα Παιονίδου) τα τραγουδιστικά μέρη του έργου.

    Η μουσική

    Είναι ένα μεγάλο στοίχημα να αναθεωρήσει κανείς τη μουσική ταυτότητα ενός έργου του Μπέρτολτ Μπρεχτ. Αυτό το στοίχημα κερδίζει αναφανδόν ο Θοδωρής Αμπαζής συνθέτοντας νέα μουσική και τραγούδια σε στίχους του μεταφραστή Γιώργου Δεπάστα – τα πρωτότυπα ανήκουν στον Πάουλ Ντεσάου, μια μουσική φυσιογνωμία της Γερμανίας εξίσου ταυτισμένη με τον Μπρεχτ όσο και ο Κουρτ Βάιλ. Εδώ ο Αμπαζής φέρνει ένα ποικιλόμορφο μουσικό ύφος που άλλοτε συνδέεται απόλυτα με τον επικό χαρακτήρα του έργου κι άλλοτε τον υπονομεύουν με νουάρ ατμόσφαιρες, μελαγχολικές μπαλάντες αλλά και ροκ εντάσεις. Μια μουσική σύνθεση απόλυτος συμπρωταγωνιστής.

    Η όψη της παράστασης

    Με οδηγό τη λιτότητα που επιδιώκει η αχρονία του σκηνοθετικού αφηγήματος αναπτύσσεται η σκηνογραφική αισθητική της Ελένης Μανωλοπούλου, με εμβληματικό σκηνικό αντικείμενο το κάρο της Μάνας Κουράγιο. Εξίσου επιδραστικοί και αυτοί αντλώντας από την παράδοση των γερμανικών καμπαρέ οι φωτισμοί του Αλέκου Αναστασίου. Όπως προαναφέρθηκε τα βίντεο σε σχεδιασμό του Αλέξανδρου Αβρανά προσθέτουν στην εικαστική αποτύπωση της ματαιότητας του πολέμου.

    Τα Πλην (-)

    Τα κοστούμια

    Τυπικά της προσωπικής ματιάς της αλλά και συνάμα χωρίς καμιά πρωτοτυπία τα κοστούμια της Ελένης Μανωλοπούλου.

    Το άθροισμα (=)

    Καλοκουρδισμένο, από κάθε άποψη, θέατρο συνόλου πάνω στο κλασικό αντιπολεμικό κείμενο του Μπρεχτ – την στιβαρή θεατρική θεωρία του οποίου εμποτίζει διακριτικά και με άλλες δραματικές διαθέσεις.

    30.12.2024, Χαραμή Στέλλα «Συν & Πλην: «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» στο Εθνικό Θέατρο»,www.monopoli.gr

    Για το link πατήστε εδώ

  • Η διαχρονική γοητεία της Μπέτυς Αρβανίτη

    Η σπουδαία ηθοποιός αναμετράται φέτος με την τεράστια πρόκληση της «Μάνας Κουράγιο» του Μπρεχτ και κανείς δεν αμφιβάλλει ποια θα κερδίσει.

    Αυτή τη σεζόν αποχωρίστηκε το σανίδι τής εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες δικής της θεατρικής στέγης, το Θέατρο της οδού Κεφαλληνίας, για να πραγματοποιήσει ένα ακόμα μεγάλο της όνειρο. Ο ρόλος της τυχοδιώκτριας γυρολόγου του πεδίου των μαχών Αννας Φίρλινγκ, από το αριστούργημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της», από τις 4 Δεκεμβρίου στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού, ήταν διακαής της πόθος της Μπέτυς Αρβανίτη.

    «Αυτό το έργο δεν μπορούσε με τίποτα να φιλοξενηθεί χωροταξικά στο δικό μου θέατρο. Δεν μπορώ να πω ότι η πρόταση του Εθνικού δεν ήταν και δική μου», ομολογεί. Βρήκε χρόνο να μιλήσει στο Marie Claire στην τελική ευθεία για την πρεμιέρα και ανάμεσα σε πολύωρες καθημερινές πρόβες. Ομως η ίδια, απτόητη. «Δεν μπορώ να πω, είναι εξαντλητικό. Αυτό τον καιρό δεν κάνω τίποτε άλλο παρά μόνο αυτό. Σαν καλόγρια ζω!», παραδέχτηκε γελώντας και ήταν σαφές πως η χαρά της υπερσκελίζει την κούραση.

    Τι είναι αυτό που κάνει σήμερα τη Μάνα Κουράγιο τόσο επίκαιρη, κυρία Αρβανίτη;

    Όπως όλα τα κλασικά έργα, για να είναι κλασικά, είναι, έτσι κι αλλιώς, διαχρονικά. Αλλά το συγκεκριμένο είναι βαθιά αντιπολεμικό και έχει επίσης μια πολύ βαθιά ματιά στην ανθρώπινη φύση. Βαθιά και συγχρόνως σαρκαστική. Δηλαδή, πώς μπορεί να διαβρωθεί ο άνθρωπος μέσα από τις κοινωνικές συνθήκες, πόσο η ανάγκη της επιβίωσης μπορεί να οδηγήσει σε συμβιβασμούς και πώς η ηθική παύει να υφίσταται μπροστά στην επιβίωση. Ολα αυτά είναι πάρα πολύ σύγχρονα, όπως καταλαβαίνουμε. Θέλω να πω ότι μέσα από όλες τις εποχές αυτός είναι ο άνθρωπος. Είναι μια τομή πολύ βαθιά. Αυτό ακριβώς κάνει εδώ ο Μπρεχτ και το σαρκάζει αυτό πολύ. Επίσης, χρησιμοποιεί όλα τα είδη του θεάτρου: από το τσίρκο και το καμπαρέ μέχρι το βαθύ δράμα. Τα πάντα! Ο ρόλος της Μάνας Κουράγιο είναι πάρα πολύ σπουδαίος. Είναι, ας πούμε, σαν τη φύση, που δεν έχει ηθική, υπηρετεί τα βαθιά ένστικτα της επιβίωσης και της ανάγκης, και βέβαια εισπράττει μόνο μεγάλες απώλειες με αυτόν τον τρόπο. Είναι ένας ρόλος μεγάλων απαιτήσεων. Δύναμης ψυχικής, σωματικής, δύναμης κάθε είδους. Τι να πω… είναι μεγάλη πρόκληση.

    Για πολλοστή φορά συνεργάζεστε με τον Στάθη Λιβαθινό. Πώς είναι να δουλεύει κανείς με έναν άνθρωπο που, θα έλεγα ότι, είναι σχεδόν οικογένεια;

    Είναι οικογένεια! Έχουμε κάνει άπειρες διαδρομές παρέα, που νομίζω ότι άξιζαν τον κόπο. Τον εκτιμώ βαθύτατα. Έχουμε τεράστια ιστορία πίσω μας. Αυτό έχει πάρα πολλά θετικά, γιατί το να γνωρίζει κανείς βαθιά τον άλλον διευκολύνει τη σχέση και την επαφή, την επικοινωνία – είσαι πολύ πιο ανοιχτός, πολύ πιο αληθινός. Είναι πολύ σημαντικό γιατί ξέρει ο άλλος τον τρόπο να σε ανακινήσει πιο εύκολα ερμηνευτικά. Ξέρει τα κουμπιά σου, που λέμε. Μπορεί απείρως ευκολότερα να σου δημιουργεί τις συνθήκες του να είσαι (σ.σ.: ο χαρακτήρας), να σε εμπνεύσει. Από την άλλη μεριά, βέβαια, μπορεί να έρχεσαι και ευκολότερα σε κόντρες – δημιουργικά πάντα.

    Προτιμάτε τα «βαριά» έργα, τους «στριφνούς» συγγραφείς, που έχουν μεγάλο βάθος, έτσι δεν είναι;

    Τους βρίσκω πιο ενδιαφέροντες. Δεν έχω καμία αντίρρηση για το πιο ελαφρύ θέατρο, αρκεί να είναι καλό το έργο. Μόνο στα κακά έργα έχω αντίρρηση. Κάτι πιο ανάλαφρο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι και κακό. Γενικά, με ενδιαφέρουν οι μεταμορφώσεις και αυτό που λένε το σπάσιμο της καθωσπρέπει και της ωραίας εικόνας. Αυτά τα έργα σε απελευθερώνουν. Όταν έχεις την ευκαιρία να σπάσεις τη φόρμα μέσω των ρόλων, τότε απελευθερώνονται άλλες δυνάμεις από μέσα σου. Έχει πολύ πιο μεγάλο ενδιαφέρον ο δρόμος αυτός.

    Στη διαδρομή σας κάνατε μια μεγάλη στροφή από σταρ του κινηματογράφου στο ποιοτικό θέατρο;

    Αυτό δεν είναι μεγάλη στροφή. Αυτό είναι μεγάλη παρεξήγηση! Διότι πάντα με ενδιέφερε το θέατρο. Είναι φυσικό να δημιουργείται αυτή η εντύπωση επειδή το σινεμά μένει, ενώ το θέατρο δεν μένει παρά μόνο στη μνήμη, ίσως, αυτών που το έχουν δει. Η συνεχής παρουσία των ταινιών, λοιπόν, δημιουργεί την αίσθηση ότι ήμουν μια σταρ του σινεμά. Δεν ήμουν. Εντάξει, είχα κάνει κάποιες ταινίες, αλλά παράλληλα έκανα και όσο καλύτερο θέατρο μπορούσα, με την έννοια ότι τότε δεν το καθόριζα εγώ, έμπαινα στις επιλογές άλλων ανθρώπων. Εκανα και κάποια εμπορικά πράγματα, αλλά έκανα Λαϊκό Πειραματικό Θέατρο με τον Λεωνίδα Τριβιζά, έκανα με τον Σεβαστίκογλου. Με αφορούσε περισσότερο από τις ταινίες, τις οποίες έκανα πάντα καλοκαίρι, που δεν δούλευα στο θέατρο. Για μένα ήταν ένα διασκεδαστικό παιχνίδι το σινεμά.

    Φοβερά αριστοκρατική και πάρα πολύ όμορφη, δεν εγκλωβιστήκατε όμως στην εικόνα της ωραίας. Πώς;

    Όχι… είναι βαρετή! Το να αναπαράγεις μια εικόνα είναι κάτι που, πρώτον, με τα χρόνια δεν είναι δυνατό και, δεύτερον, είναι βαρετό. Και βαριέμαι και εύκολα! Δεν λέω πως δεν είμαι φιλάρεσκη, αλλά στη δουλειά μου τα πιο σημαντικά πράγματα τα έχω κάνει στραπατσάροντας -και όχι προβάλλοντας- την εμφάνισή μου.

    Έχει έρθει ποτέ η στιγμή να πείτε «δεν αντέχω άλλο» ή «τα παρατάω» μπροστά σε κάτι δύσκολο;

    Όχι ακόμα! Όχι, όχι, δεν έχει προκύψει αυτό. Ίσα-ίσα, που τα δύσκολα με διεγείρουν, με ιντριγκάρουν. Μου δίνουν την ενέργεια να τα φέρω εις πέρας. Από τη στιγμή που όσα διαλέγεις σου αρέσουν, δημιουργείται η ανάγκη να πας εις βάθος. Και δεν τελειώνει αυτό ποτέ! Γιατί ποτέ δεν μπορεί να φτάσει κανείς στο τέλειο – αυτό που φαντάζεται τουλάχιστον. Η αυτοκριτική είναι η αυστηρότερη μέθοδος. Ακούς, ας πούμε, πολύ επαινετικά σχόλια κι εσύ λες, «βρε παιδί μου, ναι, αλλά εμένα μου λείπει αυτό ή έπρεπε να είχα κάνει εκείνο». Ίσως γι’ αυτό έχει μεγάλη σημασία η κριτική των ομοίων μας, που ξέρουν, ας πούμε, το métier, ξέρουν από μέσα τη «μαγειρική» του πράγματος.

    Πρόσφατα καταξιωμένος συνάδελφός σας δήλωνε πολύ πικραμένος κάποιες στιγμές από το χώρο του θεάτρου. Έχει έρθει ποτέ παρόμοια στιγμή και για εσάς;

    Όχι, δεν έχω νιώσει προδομένη. Ίσα-ίσα εγώ αγαπώ τον χώρο και τους ανθρώπους του θεάτρου. Δεν εννοώ τους πάντες, γιατί θα ήταν παράλογο, αλλά γενικά το χώρο του θεάτρου τον αγαπώ. Ούτε θυμάμαι κάτι που να με έχει πικράνει.

    Αυτό σημαίνει ότι είναι πολύ σωστές οι επιλογές σας και των προσώπων που σας περιβάλλουν.

    Ναι, γιατί πιστεύω πάρα πολύ στη συνεργασία με τους ανθρώπους. Και προσπαθώ οι συνεργάτες μου όλοι να έχουν ένα ίδιο βλέμμα στα πράγματα. Να μιλάμε κοινή γλώσσα. Αλλιώς, πραγματικά, δεν γίνεται. Γιατί όλοι μιλάνε για το καλό θέατρο και ο καθένας εννοεί κάτι άλλο. Και πρέπει να πω ότι έχω υπάρξει τυχερή γιατί έχω κάνει συνεργασίες που θεωρώ πως ήταν πολύ πετυχημένες, με την έννοια του ότι έχω πλουτίσει μέσα από αυτές.

    Σε ποιες θα θέλατε να αναφερθείτε;

    Θα αναφερθώ, όπως αναφέρομαι πάντα, στον Μίνω Βολανάκη, ο οποίος μου άνοιξε φοβερούς δρόμους στην τέχνη και στη ζωή. Είναι από τους σπουδαίους ανθρώπους που έχω γνωρίσει και λέω είναι γιατί είναι! Φυσικά, τον Στάθη Λιβαθινό και από νεότερους σκηνοθέτες, θα έλεγα ότι με τον Νίκο τον Μαστοράκη έχουμε κάνει σημαντικά πράγματα μαζί. Οπως και με τον Δημήτρη τον Καραντζά, με τον οποίο δούλεψα τα τελευταία δύο χρόνια και ήταν μια συνεργασία πάρα πολύ σημαντική για μένα. Από εκεί και πέρα είμαι αρκετά ανοιχτή. Με ενδιαφέρουν πάρα πολύ οι νέοι άνθρωποι. Και τώρα στο Εθνικό συνεργάζομαι με πάρα πολλά νέα παιδιά, τα οποία είναι όλα πολύ αξιόλογα και νομίζω ότι αυτό έχει ουσία επειδή και δίνεις και παίρνεις. Η οπτική των νέων ανθρώπων, όσο κι αν είναι ανώριμη, έχει μεγάλη σημασία γιατί σε φέρνει έντονα στο σήμερα, στο τώρα. Με τη μείξη των γενεών συμβαίνει αυτό και έχει μεγάλο ενδιαφέρον. Δεν είσαι κάπου αλλού, δεν είσαι απέξω από την εποχή, είσαι εντός εποχής.

    Πώς σας φαίνονται αυτές οι τόσο ψηφιακές γενιές;

    Ε, τι να κάνουμε. Αυτό είναι το αλφάβητό τους και με αυτό θα δημιουργήσουν. Δεν είμαι εναντίον της τεχνολογίας και όλων αυτών. Κάθε καινούριο έχει τα καλά και τα κακά του. Το θέμα είναι πώς το χειρίζεσαι. Ωστόσο δεν έχω social media. Δεν έχω χρόνο. Το χρόνο μου τον χρειάζομαι για άλλα πράγματα.

    Ειδικά τώρα, που είστε και γιαγιά…

    Τώρα που είμαι και γιαγιά, είμαι πανευτυχής. (σ.σ.: το 2019 γεννήθηκε ο εγγονός της Ερμής). Αυτό είναι το μεγαλύτερο δώρο που μου έκανε η ζωή. Είναι συγκλονιστικό να παρακολουθείς

    ένα πλάσμα από τότε που γεννήθηκε, πώς ανακαλύπτει τον κόσμο και μαθαίνει τη ζωή. Είναι κάτι καταπληκτικό! Τρελαίνομαι.

    Δεν ήταν το ίδιο όταν γίνατε μητέρα;

    Τώρα είμαι πιο συνειδητοποιημένη, καθώς όταν τόσο μικρή απέκτησα το γιο μου (σ.σ.: το συγγραφέα και ποιητή Αλέξη Σταμάτη) ήταν λιγάκι σαν παιχνίδι το όλο πράγμα. Αλλά οπωσδήποτε η μητρότητα είναι τόσο βαθύ συναίσθημα που ασφαλώς επηρεάζει όλη σου την ύπαρξη. Είναι κάτι που πλουτίζει τον άνθρωπο πολύ βαθιά. Χωρίς να το καταλαβαίνεις ή να το εκλογικεύεις, συμβαίνει. Είναι ένα βαθύ ένστικτο. Αλλά, όταν είσαι πολύ νέα δεν το αντιμετωπίζεις σε τέτοιο βάθος, το βλέπεις πιο πολύ σαν παιχνίδι, σαν χαρά και λίγο με το θράσος της άγνοιας.

    Ποια συμβουλή θα δίνατε στον Ερμή;

    Συμβουλές δεν δίνω. Αλλά αν κάτι θα έλεγα είναι να αγαπάει αυτό που κάνει. Αυτή είναι η ευτυχία της ζωής, δεν είναι τίποτε άλλο. Να αγαπάς αυτό που κάνεις, δηλαδή να μην καταπιέζεσαι. Αυτή είναι η ευχή μου. Από εκεί και πέρα βέβαια στεναχωριέμαι που δεν θα δω τι θα γίνει όταν μεγαλώσει.

    Σας τρομάζει το τέλος; Το πέρασμα στην άλλη πλευρά;

    Χωρίς να πιστεύω στα μεταφυσικά, θα πω ότι έχω μια περιέργεια για την άλλη πλευρά. Πραγματικά όμως ο θάνατος δεν είναι κομμάτι της ζωής. Είναι κάτι άλλο. Και εμένα προς τον παρόν με ενδιαφέρει η ζωή.

    Και τα ρίσκα της;

    Πάρα πολύ! Το λατρεύω το ρίσκο! Αν αφήναμε το φόβο να μας κυριεύσει, δεν θα παίρναμε κανένα ρίσκο. Και σκέφτομαι, για τις σχέσεις, που περνάνε σήμερα μεγάλη κρίση, ότι οι άνθρωποι φοβούνται να μην πληγωθούν και δεν ρισκάρουν. Έχουν την ανάγκη της ασφάλειας. Κι έτσι οστρακοποιούνται. Πραγματικά βάζουν ένα κέλυφος γύρω τους και δεν είναι ανοιχτοί προς τίποτα. Μα έτσι δεν θα εισπράξουν και τίποτα. Υπάρχει αυτό το να μην πληγωθούν. Θεέ μου, ας πληγωθούν! Δεν γίνεται να μην πληγωθείς. Μέσα από την πληγή θα βγουν καινούρια πράγματα, καινούριο δέρμα.

    Τι φταίει και οι άνθρωποι δεν είναι πια ανοιχτοί;

    Όσα συμβαίνουν, γιατί συμβαίνουν πράγματα γύρω μας πολύ δραματικά και η γνώση μερικές φορές, αντί να μας ανοίγει, μας κλείνει. Σήμερα είναι πολύ μεγάλη η πληροφορία για να τη διαχειριστούν οι νέοι άνθρωποι. Και ο φόβος είναι πολύ κακός σύμβουλος, αλλά δεν μπορεί και να μην υπάρχει.

    Ποια είναι η μεγαλύτερη σοφία που θεωρείτε ότι έχετε πλέον αποκομίσει;

    Δεν έχω αποκομίσει καμία μεγάλη σοφία, απλώς πιστεύω ότι η φύση είναι σοφή. Δηλαδή, πιστεύω βαθιά ότι τελικά αυτό που μπορούμε αυτό και επιθυμούμε. Δεν επιθυμούμε κάτι που δεν μπορούμε. Γιατί άλλο είναι επιθυμώ και άλλο είναι νοσταλγώ. Λοιπόν εγώ δεν νοσταλγώ!

    Νοσταλγία σημαίνει παρελθόν. Ποια είναι η σχέση σας με το χρόνο;

    Είναι άχρονη. Τις συνέπειες του χρόνου τις αντιμετωπίζω όταν αντιμετωπίζονται. Με τις άλλες που δεν αντιμετωπίζονται, συμφιλιώνομαι. Πάντως, καταλήγω πάντα στο ότι όσο επιθυμώ και μπορώ, δεν έχω και πρόβλημα – γιατί αν πάψω να μπορώ, δεν θα επιθυμώ. Γι’ αυτό και λέω πως η φύση είναι πραγματικά σοφή. Θέλω να πω, αν κουράζομαι, αν δεν μπορώ να μάθω κείμενο, αν, αν, αν… -μιλάω τώρα για τη δουλειά μου-, πραγματικά δεν θα θέλω να το κάνω. Θέλεις να κάνεις κάτι που το μπορείς, όχι κάτι που δεν το μπορείς. Όπως, ας πούμε, με τον έρωτα, μειώνεται η επιθυμία, τι να κάνουμε. Ας πούμε, εγώ που λατρεύω τη θάλασσα, που λατρεύω το κολύμπι, δεν επιθυμώ να λάβω μέρος σε αγώνες κολύμβησης γιατί δεν μπορώ. Δεν μπορώ να φέρω ρεκόρ. Και δεν κάνω κέφι να ταλαιπωρούμαι. Γι’ αυτό λέω ότι είναι η φύση σοφή.

    Οπότε, τι είναι αυτό που επιθυμείτε πολύ, που σας προσφέρει τη μεγαλύτερη απόλαυση σήμερα;

    Αυτό που κάνω, η δουλειά με αφορά πάρα πολύ. Αλλά όχι μόνο. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν κι άλλα, που είναι πάρα πολύ ευχάριστα και ωραία, όπως ο γιος μου, όπως ο εγγονός μου, όπως ο άντρας μου. Εχω τρεις άντρες που λατρεύω! Αυτά όταν τα έχει κανείς είναι πολύ σπουδαία. Από εκεί και πέρα, αν μιλήσω έτσι γενικώς, με αφορά η ζωή. Με ενδιαφέρει. Εχω περιέργειες. Ακόμα. Και πάρα πολλές περιέργειες στη δουλειά μου, η οποία δεν εξαντλείται, δεν αισθάνομαι ότι έχω κατακτήσει τα πάντα. Αυτό είναι μεγάλο κίνητρο για να συνεχίζω.

    Οπότε, έχετε σκεφτεί μετά τη Μάνα Κουράγιο ποιος είναι ο επόμενος ρόλος;

    Τον επόμενο ρόλο δεν τον ξέρω, αλλά εκείνο που μπορώ να πω είναι ότι με ενδιαφέρει ο Μπέκετ ως συγγραφέας.

    Πάλι στα δύσκολα λοιπόν! Στα ακόμα πιο δύσκολα..

    (Γελάει δυνατά.) Δεν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο. Ούτε και ξέρω τι θα κάνω και αν θα κάνω. Τίποτα δεν ξέρω. Άλλωστε, ξέρετε κάτι; Πιστεύω ότι έπειτα από κάθε ρόλο βγαίνει κανείς λίγο αλλιώς, δηλαδή βγαίνει συν την εμπειρία του ρόλου, που για μένα είναι και μια εμπειρία ζωής. Υπάρχω συν μια εμπειρία ακόμα. Αυτό με κάνει να έχω άλλη ματιά προς το μέλλον.

    Αυτό ακούγεται σαν και πολλές παράλληλες ζωές και είναι τεράστιος πλούτος για έναν άνθρωπο.

    Νομίζω ναι! Είναι πλούτος. Ε, γι’ αυτό και το κάνω. Αλλιώς…

    30.12.2024, Μωραΐτου Βιβή «Η διαχρονική γοητεία της Μπέτυς Αρβανίτη», Marie Claire

    Για το link πατήστε εδώ

  • Μπέττυ Αρβανίτη: “Το κουράγιο είναι η ανάγκη για ζωή, για επιβίωση”

    Η σπουδαία ηθοποιός Μπέττυ Αρβανίτη και τα τρία της “παιδιά”, ο Αντώνης Γιαννακός, η Άννα Μάγκου και ο Γιάννης Σύριος, μιλούν στο NEWS 24/7 με αφορμή την παράσταση Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της.

    Ο Στάθης Λιβαθινός, στην πρώτη του σκηνοθεσία στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, καταπιάνεται για πρώτη φορά με το έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ, Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της. Στον εμβληματικό πρωταγωνιστικό ρόλο του έργου θα δούμε τη σπουδαία ηθοποιό Μπέττυ Αρβανίτη.

    Βαθιά αντιπολεμικό και παραβολικό, το έργο εξετάζει τον αγώνα για επιβίωση, την ανείπωτη απώλεια και το ακριβό τίμημα του κέρδους. Ακολουθεί την ιστορία της Άννας Φίρλινγκ, γνωστής ως Μάνα Κουράγιο, μιας αδίστακτης γυρολόγου που πουλά αγαθά στους στρατιώτες και προσπαθεί μάταια να προστατεύσει τα τρία της παιδιά από τη φρίκη του πολέμου.

    Η Μάνα Κουράγιο, θυσιάζοντας την οικογενειακή της ευτυχία για το κέρδος, πληρώνει το υψηλότερο τίμημα: την τραγική απώλεια των παιδιών της και τη θυσία κάθε αξίας που αντιπροσωπεύουν. Σε έναν κόσμο όπου η ηθική και το δίκαιο καταστρατηγούνται, το έργο θέτει ερωτήματα που παραμένουν πάντα επίκαιρα, προκαλώντας προβληματισμό για τη φύση της επιβίωσης και του κόσμου που δημιουργούμε σε καιρό πολέμου.

    Πριν από μερικά χρόνια, η Μπέττυ Αρβανίτη είχε μοιραστεί μαζί μου σε μια συνέντευξη ότι το όνειρό της ήταν να ερμηνεύσει τον θρυλικό ρόλο της “Μάνας Κουράγιο”. “Το έργο του Μπρεχτ είναι “εξαιρετικά σημαντικό και βαθιά αντιπολεμικό”, αναφέρει μιλώντας στο NEWS 24/7 και προσθέτει πως το έργο αυτό “εξετάζει εις βάθος την ανθρώπινη φύση και το πώς αυτή υπονομεύεται από την ανάγκη για επιβίωση. Ο Μπρεχτ σαρκάζει όλα αυτά με έναν έντονα βαθύ και γεμάτο χιούμορ τρόπο”.

    Η κ. Αρβανίτη σημειώνει ότι “η γυναίκα αυτή είναι σαν τη φύση. Ως μάνα, υπηρετεί τα ένστικτα της επιβίωσης, τα οποία δεν καθορίζονται από ηθικές αξίες. Είναι ταυτόχρονα μια εξαιρετικά έξυπνη και δυνατή γυναίκα, που κατανοεί πλήρως τη λειτουργία του ανθρώπου, την αδιάκοπη δίψα του για συμφέρον και την ηθική αποδιάρθρωση που προκαλεί η ανάγκη του για επιβίωση. Αυτή τη διαδικασία την αντιλαμβάνεται πολύ καλά, τη σαρκάζει και μάλιστα αυτοσαρκάζεται”.

    Η Μάνα Κουράγιο έχει μια εμμονή με το εμπόριο και εκμεταλλεύεται τον πόλεμο κανονικά. Αυτό την καθιστά θύτη ή θύμα;

    “Η Μάνα Κουράγιο δεν είναι θύμα. Πληρώνει ακριβά την εμμονή της με το εμπόριο και την εκμετάλλευση του πολέμου, με το πιο φρικτό τίμημα, την απώλεια των παιδιών της. Αυτός ο ρόλος είναι σπουδαίος, γιατί καλύπτει ένα φάσμα συναισθημάτων, από το χιούμορ μέχρι την τραγικότητα. Και εκφράζει μια δύναμη, μια φυσική δύναμη, όπως εκείνη των ζώων, που την καθιστά ανυποχώρητη και αδυσώπητη” αναφέρει.

    Είναι το ένστικτο της επιβίωσης, έτσι δεν είναι; Ότι θα πατήσω επί πτωμάτων προκειμένου να επιβιώσω…

    “Ναι και αυτό είναι το ενδιαφέρον. Ζει με αυτό τον τρόπο και ό,τι κάνει το κάνει απόλυτα συνειδητά” λέει.

    Είναι υπεύθυνη για τις απώλειες των παιδιών της…

    “Ασφαλώς είναι υπεύθυνη. Λέει κάποια στιγμή δεν έπρεπε να κάνω τόσα παζάρια γιατί εν ονόματι των παζαριών χάνει ένα γιο. Δεν θεωρεί τον εαυτό της θύμα. Γι’ αυτό και συνεχίζει, στο τέλος λέει “εγώ θα τραβήξω ξανά το κάρο μόνη μου. Ελπίζω να τα καταφέρω γιατί έτσι κι αλλιώς δεν έχει και τίποτα μέσα”.

    Αυτό είναι μια σπουδαία φράση, με την έννοια ότι πραγματικά δεν έχει τίποτα μέσα το κάρο. Τουλάχιστον από τα παιδιά της. Και μετά από τόσες απώλειες θα φτάσει στο σημείο να πει και “τώρα πάμε ξανά από την αρχή”. Αυτή η δύναμη της ζωής μέσα της είναι τεράστια” σημειώνει η Μπέττυ Αρβανίτη.

    Και συνεχίζει μιλώντας για τη διαχρονικότητα του έργου: “Το βλέπουμε πια όλο και πιο πολύ το πόσο οι άνθρωποι διαβρώνονται, πόσο οι ανάγκες και το συμφέρον καθορίζει τα πράγματα. Η ηθική απουσιάζει, ο πόλεμος κυριαρχεί. Όλα τα μεγάλα έργα είναι και σύγχρονα παράλληλα, γιατί ακριβώς πηγαίνουν εις βάθος αυτών των μεγάλων θεμάτων”.

    Ζούμε σε ένα πολεμικό τοπίο. Ερμηνεύετε μια μητέρα που εντός εισαγωγικών εκμεταλλεύεται τον πόλεμο για να επιβιώσει. Αυτό πόσο αισιόδοξη σας κάνει γι αυτό;

    Είμαι φύσει αισιόδοξος άνθρωπος. Δε βλέπω το μαύρο της ιστορίας. Δηλαδή το βλέπω, αλλά νομίζω ότι κάπως οι άνθρωποι θα μπορέσουν να ξαναβρούν μια πιο υγιή σχέση με τη ζωή. Αυτό δε σημαίνει ότι δε φοβάμαι και δε βλέπω πού οδηγούμαστε, νομίζω όμως με έναν τρόπο κάτι καλύτερο θα γίνει.

    Πιστεύω ότι το ένστικτο της επιβίωσης θα λειτουργήσει έτσι που να μην καταστραφούμε τελείως…”

    Τι είναι αυτό που συμβολίζει για εσάς το κουράγιο;

    “Το κουράγιο είναι αυτό που μας κάνει να επιβιώνουμε μέσα από αντίξοες συνθήκες. Είναι η ανάγκη για ζωή, για επιβίωση.Ο Μάνος Κατράκης έλεγε “Μη μου δώσεις, Θεέ μου, όσα μπορώ ν αντέξω”. Αντέχει ο άνθρωπος; Αντέχει πάρα πολύ περισσότερο απ όσο μπορεί ίσως…”

    Τα τρία παιδιά και η σχέση τους με τη Μάνα Κουράγιο

    Τρεις νέοι ηθοποιοί που επιλέχθηκαν από ακροάσεις ερμηνεύουν τα τρία της παιδιά. Εμείς τους ρωτήσαμε πώς βλέπουν τη σχέση της Μάνας Κουράγιο με τα παιδιά της και αν υπάρχει μια συμβολική διάσταση στις διαφορετικές μοίρες/ θανάτου τους…

    Αντώνης Γιαννακός, ο Έμενταλ

    Ο Αντώνης Γιαννακός αναφέρει πως “στην πρώτη σκηνή η Μάνα Κουράγιο δίνει τρεις ευχές/συμβουλές, μια σε κάθε παιδί. Συμβουλές για αυτόν το δύσκολο και σκληρό κόσμο από ένα “τέρας επιβίωσης”, που προσαρμόζεται και στις πιο δύσκολες συνθήκες, όπως είναι αυτή η μάνα. Αυτές ακριβώς οι υποδείξεις της είναι που αργά ή γρήγορα τους οδηγούν στον θάνατό τους.

    Ο Έμενταλ είναι δέσμιος της αθωότητάς του και της αδυναμίας του να παίρνει τα πράγματα κυριολεκτικά. Το μέγεθος της ευσυνειδησίας του και η ανάγκη του και να θυσιαστεί στον βωμό του “σωστού” λίγο πριν το τέλος, τρομάζει τη μητέρα του, αλλά εκείνη τα “φύτεψε” μέσα του. Ο πόλεμος στο έργο είναι το βασικό περιβάλλον και ο πόλεμος είναι σκληρός για τους απλούς ανθρώπους. Καλούνται απλά να επιβιώνουν, δεν υπάρχει χώρος για σωστός και λάθος. Άλλωστε η Μάνα το λέει: “Για μας τους απλούς ανθρώπους οι νίκες και οι ήττες είναι το ίδιο, τις πληρώνουμε ακριβά και τις δύο”

    Η Άννα Μάγκου, η Κατρίν

    Η Άννα Μάγκου αναφέρει από την πλευρά της πως “η σχέση της Μάνας Κουράγιο με τα παιδιά της, όπως παρουσιάζεται στο θεατρικό έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ “Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της”, είναι περίπλοκη και χαρακτηρίζεται από αντιθέσεις μεταξύ της μητρικής αγάπης και της επιβίωσης μέσα σε συνθήκες πολέμου. Η Μάνα Κουράγιο νοιάζεται για τα παιδιά της και προσπαθεί να τα προστατεύσει. Ωστόσο, η αγάπη της είναι συχνά πρακτική και υπολογιστική, καθώς ο πόλεμος και η ανάγκη για επιβίωση την ωθούν να πάρει αποφάσεις που θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή τους.

    Η σχέση της Μάνας Κουράγιο με τα παιδιά της συμβολίζει τη διάβρωση της ανθρωπιάς σε συνθήκες πολέμου. Ο Μπρεχτ παρουσιάζει μια μητέρα που, παρά την αγάπη της, αποτυγχάνει να προστατεύσει τα παιδιά της εξαιτίας της αδυσώπητης φύσης της σύγκρουσης. Τρία παιδιά από διαφορετικούς πατεράδες που παρά τις συνθήκες στις οποίες βρίσκονται έχουν καταφέρει να διατηρήσουν κάποιες αξίες μοναδικές για τον καθένα. Θα τολμούσα να πω ότι η αγάπη για τα παιδιά της από μια πλευρά είναι τόσο μεγάλη που δεν μπορεί να τη διαχειριστεί.

    Θαυμάζει τον Άιλιφ για την εξυπνάδα του και είναι το ” καμάρι” της. Ίσως τον θεωρεί πατρική φιγούρα για τους άλλους δύο. Η σχέση της με τον Έμενταλ είναι πιο προστατευτική, καθώς φοβάται την αφέλειά του. Όσον αφορά την Κατρίν, θα έλεγα ότι η σχέση τους μεταλλάσσεται με το πέρασμα των χρόνων .Ξεκινάει με μια σχέση απόστασης, περνάει σε μια σχέση αλληλοβοήθειας και “δεξιού χεριού” και καταλήγει σε σχέση φροντίδας και μητρικής αγάπης. Αναγνωρίζει και φοβάται τη καλοσύνη της αλλά είναι ήσυχη λόγω του ότι η Κάτριν δε μπορεί να μιλήσει.

    Η σχέση της Μάνας Κουράγιο με τους θανάτους των παιδιών είναι βαθιά συμβολική. Η εμμονή της με το κέρδος συχνά συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με τις τραγικές απώλειες. Οι θάνατοι των παιδιών της λειτουργούν ως αποτέλεσμα και συμβολισμός της ηθικής αποτυχίας της. Τα παιδιά της πεθαίνουν εξαιτίας των συνθηκών που η ίδια εν μέρει συντηρεί. Κάθε θάνατος συμβολίζει μια διαφορετική πτυχή της ανθρώπινης απώλειας στον πόλεμο, αναδεικνύοντας τις συνέπειες του συμβιβασμού με το σύστημα.

    Μέχρι το τέλος του έργου, η Μάνα Κουράγιο μένει μόνη, με την άμαξά της, να συνεχίζει το ταξίδι της, συμβολίζοντας την αέναη κυκλική πορεία της ανθρώπινης τραγωδίας σε συνθήκες πολέμου. Η απώλεια των παιδιών της δείχνει ότι το κέρδος και η επιβίωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την ανθρώπινη σύνδεση και την αγάπη.

    Ο Άιλιφ σκοτώνεται επειδή ακολουθεί τη στρατιωτική φιλοσοφία που ενθαρρύνεται από τη μητέρα του. Θυσιάζεται λόγω του θάρρους του, που αρχικά η ίδια επαινούσε. Ο Έμενταλ θυσιάζεται λόγω της δειλίας και της αποστροφής της για το ρίσκο. Χάνεται επειδή η ίδια δεν εγκαταλείπει την απληστία της. Η Κάτριν, η πιο αθώα και ηρωική από τα παιδιά, πεθαίνει προσπαθώντας να σώσει άλλους, σε πλήρη αντίθεση με τη μητέρα της. Η Κατριν η οποία είναι βουβή, ενσαρκώνει την ανιδιοτελή αγάπη και την ηθική που αντιστέκεται στη διαφθορά του πολέμου. Θυσιάζεται χτυπώντας τα τύμπανα για να σώσει τους άλλους, κάτι που την κάνει ηρωίδα. Ο θάνατός της συμβολίζει την τραγική μοίρα της ηθικής ακεραιότητας σε έναν κόσμο βίας και απληστίας. Η ανιδιοτέλεια και η ηρωική δράση συχνά καταλήγουν σε τραγική θυσία, καθώς ο πόλεμος δεν επιβραβεύει την ανθρωπιά.

    Οι θάνατοι των παιδιών της Μάνας Κουράγιο συμβολίζουν τις διαφορετικές διαστάσεις της καταστροφής που φέρνει ο πόλεμος — τη θυσία, την εκμετάλλευση, την αθωότητα και την ηθική. Μέσω αυτών, ο Μπρεχτ καταγγέλλει τις κοινωνικές και ηθικές συνέπειες ενός κόσμου που βασίζεται στον πόλεμο και το κέρδος”.

    Γιάννης Σύριος, ο Άιλιφ

    Ο Γιάννης Σύριος συμπληρώνει “Και τα τρία παιδιά της Μάνας Κουράγιο αντικατοπτρίζουν μια διαφορετική πτυχή της. Ο Άιλιφ, ο πρωτότοκός της, είναι σύμφωνα με εκείνη ο έξυπνος, ο γενναίος της γιος. Σε αυτόν βλέπει το δικό της θάρρος. Αυτό που της επέτρεψε να περάσει μέσα από καταστροφικούς βομβαρδισμούς προκειμένου «να πουλήσει πενήντα καρβέλια ψωμί». Πρόκειται, λοιπόν, για ένα νέο παιδί γεμάτο τόλμη και ορμή για τη ζωή.

    Δυστυχώς, όμως, η Μάνα Κουράγιο μεγαλώνει τα παιδιά της σε έναν κόσμο, όπου «ο πόλεμος δε λέει να τελειώσει». Σε αυτόν τον κόσμο οι αρετές του Άιλιφ μετουσιώνονται σε κάτι σκοτεινό και σκληρό. Είναι οι πρώτες ύλες που δημιουργούν μια ακόμη «ανθρώπινη πολεμική μηχανή». Έναν ακόμη νέο, ανάμεσα στους πολλούς, που βουτάει βαθιά τα χέρια του στο αίμα και αναζητά το ‘’φως’’ της ζωής μέσα από τη καταστροφή και τον θάνατο. Για εκείνον και τους ομοίους του όλα αυτά είναι η πραγματική «άνθιση» των αρετών του. Τελικά, αυτές οι αρετές –ή και όχι- οδηγούν τον Άιλιφ σε έναν τραγικό θάνατο, από τους ίδιους τους δημιουργούς του, όταν θα «ξεσπάσει» για λίγο ειρήνη κι εκείνος θα κλέψει και θα σκοτώσει δύο απλούς χωρικούς, διαπράττοντας έτσι, έγκλημα.

    Η ροή του κόσμου, όπου επιλέγει συνειδητά η Μάνα Κουράγιο, σαρώνει ό,τι καθαρό κι αγνό γεννιέται από μέσα της. Εκείνη, όμως, συνεχίζει να σέρνει το κάρο της, με όποιο κόστος. Γιατί ξέρει πως ‘’ο πόλεμος ποτέ δε θα τελειώσει, όσο υπάρχουν ακόμα ζωντανοί’’.

    04.12.2024, Οικονόμου Γεωργία «Μπέττυ Αρβανίτη: “το κουράγιο είναι η ανάγκη για ζωή, για επιβίωση”», www.news247.gr

    Για το link πατήστε εδώ

  • Στάθης Λιβαθινός : «Ένα έργο αντιπολεμικό είναι λίγο σήμερα, όταν ζούμε τον πραγματικό πόλεμο»

    Ο ρηξικέλευθος σκηνοθέτης μιλάει με αφορμή την παράσταση «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» που θα παρουσιάζεται στο Εθνικό Θέατρο, για την πολυκύμαντη σχέση του με την πρώτη σκηνή της χώρας, για όσα τον πλήγωσαν και για όσα του δίνουν ελπίδα

    Ήταν 20 ετών παιδί. Σπουδαστής στη δραματική σχολή του Πέλου Κατσέλη, προτού ακόμη φύγει για τη Ρωσία. Συνάντησε τον θείο του Μάνο Κατράκη στη Στοά Μπρόντγουαιη, στην Αγίου Μελετίου. «”Κράτα τον κόσμο” θυμάμαι μου είπε ο θείος μου. “Πάρε φωτογραφίες με τα μάτια σου, φωτογραφίες των ανθρώπων, και βάλ’ τες στην τσέπη της ψυχής σου. Να παρατηρείς τη ζωή, να μην σου ξεφεύγει τίποτα. Να βλέπεις τους ανθρώπους και να τους αγαπάς”. Νομίζω ότι κατάφερα να αγαπήσω τους ανθρώπους» θα μου εκμυστηρευτεί ο Στάθης Λιβαθινός όταν τον συναντώ σε ένα διάλειμμα από την πρόβα του στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, εκεί όπου στις 4 Δεκεμβρίου κάνει πρεμιέρα η παράσταση «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της», το αριστούργημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ που σκηνοθετεί, με την Μπέτυ Αρβανίτη στον ρόλο της δαιμόνιας Αννα Φίρλινγκ.

    Πρόκειται για μια επιστροφή σε γνώριμα λημέρια για τον Στάθη Λιβαθινό, τον σκηνοθέτη – θα έλεγε κανείς – με την καρμική σχέση με την πρώτη σκηνή της χώρας, μία σχέση που γνώρισε στιγμές ευτυχίας αλλά και ματαίωσης. Ήταν το 2001 όταν αποδέχθηκε την πρόταση του Νίκου Κούρκουλου και ανέλαβε τα ηνία της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου, συντελώντας τότε ένα μικρό θαύμα.

    Έπειτα, την περίοδο 2015-2019, ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση του Εθνικού Θεάτρου, κατορθώνοντας μεταξύ άλλων στη διάρκεια της θητείας του την ίδρυση του Τμήματος Σκηνοθεσίας, τη μετεγκατάσταση της Δραματικής Σχολής στο «Σχολείον της Αθήνας – Ειρήνη Παπά», τη δημιουργία του Μικρού Εθνικού με τη Σοφία Βγενοπούλου, αλλά και την επανίδρυση της Πειραματικής Σκηνής. Οι συνεργάτες του τον θυμούνται να ξενυχτά ουκ ολίγες φορές στο γραφείο του στο Κτίριο Τσίλλερ, όπως μαρτυρούσε και το μικρό μαξιλάρι που ήταν ακουμπισμένο στον καναπέ.

    Το δραματικό κεφάλαιο αυτής της σχέσης, βέβαια, για τον Στάθη Λιβαθινό ήταν η απόφαση της παραίτησής του, το 2021, από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, έπειτα από κάποιες καταγγελίες σπουδαστών για αλαζονική συμπεριφορά, μια ιστορία που τον τραυμάτισε βαθιά και για την οποία δεν αρνήθηκε να μιλήσει εκτενώς σε αυτή τη συνέντευξη.

    «Η υπόθεση αυτή με έκανε να καταλάβω βαθύτερα κάποια μηνύματα της εποχής μας» θα πει σε μια αποστροφή του λόγου του με σχεδόν τεταμένη φωνή. «Δεν θέλησα ούτε να εκδικηθώ ούτε να θυμώσω ούτε να φωνάξω. Εξουδετέρωσα με τη σιωπή μου και τη στάση μου όλη αυτή την ενορχηστρωμένη αθλιότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν με χάραξε βαθιά» θα προσθέσει.

    Έπειτα, η μουσική του Θοδωρή Αμπαζή για την παράσταση θα κατακλύσει το θέατρο και θα βυθιστούμε ξανά στο ανοίκειο και ταυτόχρονα τόσο οικείο σύμπαν της «Μάνας Κουράγιο», αυτής της αδίστακτης γυρολόγου που πουλά αγαθά στους στρατιώτες, ακολουθώντας με το κάρο της τον πόλεμο. Στο έργο, γραμμένο στη Σκανδιναβία το 1938-1939, για την περιπέτεια μιας γυναίκας, της Αννα Φίρλινγκ, κατά τη διάρκεια του Τριακονταετούς Πολέμου, ο Μπρεχτ μοιάζει να προοικονομεί το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που ξεκίνησε μόλις έναν χρόνο αργότερα.

    Για την Αννα Φίρλινγκ, αυτόν τον ζωώδη, τραγικό κλόουν που έπλασε, ο πόλεμος είναι το ψωμί της. «Ανεπίδεκτη μαθήσεως, παρ’ όλες τις καταστροφές», όπως σημειώνει ο Μπρεχτ, ακολουθεί σταθερά τον στρατό με το κάρο της και ζει παρασιτικά από τον πόλεμο, που δεν τη βρίσκει καθόλου ως μοιραίο πεπρωμένο, αλλά τον αναγνωρίζει μάλλον ως μια κερδοφόρα επιχείρηση, μια επιχείρηση που όμως θα της στερήσει τα τρία παιδιά της. Θύτης και ταυτόχρονα θύμα, λοιπόν.

    Κύριε Λιβαθινέ, αν δεν κάνω λάθος, είναι η πρώτη φορά που αναμετριέστε με τον Μπρεχτ…

    «Κάθε σκηνοθέτης οφείλει μία φορά στη ζωή του να περάσει από αυτό το σχολείο που λέγεται Μπρεχτ. Ενα σχολείο κοινωνικής και φιλοσοφικής σκέψης και, πάνω απ’ όλα, θεατρικής. Ο Μπρεχτ δεν είναι μόνο ένας ιδεολόγος ή ένας επαγγελματίας προπαγανδιστής, αν και άρεσε στην εποχή του – και όχι μόνο – να τον αντιμετωπίζει έτσι. Ο Μπρεχτ, πάνω απ’ όλα, είναι ένας ποιητής του θεάτρου. Και οι ζωντανές μαρτυρίες από ανθρώπους που δούλεψαν κοντά του δείχνουν έναν καλλιτέχνη που ήξερε και τον ενδιέφερε πάρα πολύ η τέχνη της συγκίνησης, ακόμη και αν ήθελε να την προσπεράσει».

    Ρηξικέλευθη σκέψη, δεδομένου ότι ο Μπρεχτ θεωρείται ο «πατέρας της αποστασιοποίησης», εκείνος που θέλει να αγγίξει τη διάνοια και όχι το συναίσθημα του θεατή. Το αναιρείτε;

    «Δεν αναιρώ τίποτα. Με ανακούφιση, όμως, θα σας έλεγα ότι διάβασα μια ανάμνηση του Πίτερ Μπρουκ: “Όσο περισσότερο προσπαθούσε να με αποστασιοποιήσει ο Μπρεχτ με τα τραγούδια του τόσο με έβαζε πιο βαθιά” είχε πει. Νομίζω ότι ο Μπρεχτ ξέρει πολύ καλά τόσο την τέχνη της συγκίνησης όσο και την τέχνη της αποστασιοποίησης. Για εμένα, ο Μπρεχτ είναι ο Σαίξπηρ του 20ού αιώνα. Και Σαίξπηρ χωρίς συγκίνηση δεν μπορεί να υπάρξει. Αυτός είναι άλλωστε και ο αρχετυπικός κανόνας του θεάτρου. Και όταν λέω συγκίνηση, δεν εννοώ ότι πρέπει οι θεατές να βγάλουν μαντίλια για να κλάψουν. Ο Μπρεχτ επιδιώκει απλά το ακατόρθωτο: το θέμα της παράστασης να χτυπήσει στην καρδιά, αλλά και να αγγίξει και το μυαλό του θεατή. Για αυτόν τον λόγο διαλέγει και θέματα απίστευτα προκλητικά. Στη “Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της”, για παράδειγμα, πώς είναι δυνατόν να αντισταθείς στον πόνο μιας μάνας που, λυσσασμένη για κέρδος, χάνει τα τρία της παιδιά; Και αναρωτιέσαι, τελικά, συνειδητοποιεί τις πράξεις που της στέρησαν ό,τι πολυτιμότερο είχε ή όχι; Είναι τελικά μερικοί άνθρωποι καταδικασμένοι στη μοίρα τους; Αυτό είναι ένα τραγικό και άλυτο ερώτημα. Κατά βάθος νομίζω ότι ο Μπρεχτ συνδέεται με τα άλυτα ερωτήματα. Δεν δίνει εύκολες απαντήσεις. Εμείς τον χρησιμοποιούμε για να δώσουμε τις δικές μας απαντήσεις, αλλά αυτό δεν είναι σωστό. Δεν με ενδιαφέρει πάντως να δω τον Μπρεχτ μόνο πολιτικά, γιατί τότε θα ήταν ένας Μπρεχτ δογματικός και ξεθωριασμένος».

    Τελικά, τι είναι η Αννα Φίρλινγκ, κωμική ή τραγική φιγούρα; Διάβασα μια ιστορία, δεν ξέρω αν αληθεύει, ότι η Κατίνα Παξινού επρόκειτο να παίξει τον ρόλο στο νεοϋορκέζικο Μπρόντγουεϊ και η Ελένε Βάιγκελ, η δεύτερη γυναίκα του Μπρεχτ, που είχε τα δικαιώματα του έργου, το σταμάτησε γιατί φοβήθηκε ότι θα το μετέτρεπε σε τραγωδία… Η λεπτή ειρωνεία της υπόθεσης είναι ότι αυτός ο ρόλος υπήρξε για την Παξινού το κύκνειο άσμα της.

    «Η Άννα Φίρλινγκ είναι η βασίλισσα του δρόμου. Μια κωμικοτραγική περσόνα, µια δαιµονική φυσιογνωµία που αποκαλύπτει σταδιακά το τραυματισμένο παρελθόν της. Έχει ενδιαφέρον να μαζέψει κανείς τα μικρά μαργαριτάρια που αφήνει στον δρόμο ως υπονοούμενα της ιστορίας της. Στην ερώτησή σας, τώρα, εγώ δεν γνώρισα την Παξινού. Δεν την είδα να παίζει, αλλά το μόνο σίγουρο είναι ότι υπήρξε μια μεγάλη ηθοποιός. Δεν ήταν δυνατόν λοιπόν να μην κατανοήσει έναν τέτοιο ρόλο, που είναι πλασμένος ακριβώς για μεγάλη ηθοποιό. Ακριβώς για αυτόν τον λόγο η Μπέτυ Αρβανίτη, που πρωταγωνιστεί στην παράσταση, βαδίζει σε πολύ καλό δρόμο ενσαρκώνοντας την Αννα Φίρλινγκ.

    Είμαι σίγουρος ότι η Παξινού θα έκανε μια δυνατή Φίρλινγκ στο Μπρόντγουεϊ. Σήμερα το κάνει η Μπέτυ στην Αθήνα και είναι δίκαιο. Είμαι τυχερός που έχω τόσο δυνατούς συμμάχους στην πρώτη μου αναμέτρηση με τον Μπρεχτ. Μία ηθοποιό όπως η Μπέτυ και μία επιλογή νέων ως επί το πλείστον ηθοποιών που είναι κοντά μας μετά από ακρόαση, μία σκηνογράφο σαν την Ελένη Μανωλοπούλου, την εξαίρετη μουσική του Θοδωρή Αμπαζή. Αν θα πετύχουμε κάτι αυτή τη φορά, κανείς δεν το ξέρει. Δοκιμάζω και προσπαθώ».

    Τελικά, πρόκειται για ένα αντιπολεμικό έργο ή για μια ελεγεία για την ανθρώπινη απληστία;

    «Τι σημαίνει αντιπολεμικό έργο; Δεν θα χρησιμοποιούσα ποτέ αυτόν τον όρο. Πόσο αντιπολεμικό μπορεί να είναι ένα θεατρικό έργο όταν στην ίδια τη ζωή κάθε 30 δευτερόλεπτα στην τηλεόραση – και ας μην έχω τηλεόραση – προβάλλεται η αληθινή φρίκη του πολέμου πολύ περισσότερο από ό,τι θα το έκαναν 1.000 θεατρικά έργα μαζί; Ο πόλεμος είναι σήμερα μέσα στη ζωή μας, η φρίκη και η δυσωδία του. Τον Μπρεχτ νομίζω σε αυτό το έργο τον ενδιαφέρουν και οι “μικροί πόλεμοι” της καθημερινής ζωής: οι αθλιότητες, οι χυδαιότητες, η απώλεια των νέων ανθρώπων, είτε αυτή είναι στο μέτωπο είτε από ματαιοδοξία και φρεναπάτη. Αυτό μαρτυρά και ο τίτλος του έργου. Σας θυμίζω, είναι “Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της”. Ο Μπρεχτ δεν το ονομάζει έτσι τυχαία. Για εμένα, τα παιδιά είναι οι πρωταγωνιστές. Είναι οι νέοι άνθρωποι που φεύγουν και δεν θα ξαναγυρίσουν. Και είμαι της γνώμης ότι στη ζωή, αντίθετα με αυτό που λέγεται, ουδείς είναι αντικαταστάσιμος».

    Αρα, ουσιαστικά είναι και ένα έργο που μιλά για τις αμαρτίες των παλαιών που πληρώνουν οι νέοι;

    «Ναι, αλλά αυτό δεν αφαιρεί την ευθύνη της σκέψης, ούτε της επιλογής από τους νέους. Πρέπει, νομίζω, να απαλλαχθούμε από αυτή τη νεολαγνεία, από την πεποίθηση ότι οι νεότεροι είναι ένα κομμάτι της κοινωνίας που πρέπει μόνο να απολαμβάνει. Οι νέοι πρέπει να θέλουν να πάρουν ευθύνες στα χέρια τους και μπορούν. Πρέπει να τους βοηθήσουμε να το κάνουν!».

    Τι σας τρομάζει στους νέους;

    «Η αγωνία, το άγχος, ο τρόμος του κενού που ενίoτε κρύβεται μέσα τους και έτσι προκύπτει μια μουντζούρα στα πράγματα».

    Νομίζω ότι περιγράφετε κάπως ποιητικά την περίφημη κουλτούρα του cancel…

    «Πρόκειται για μια κουλτούρα που τη βίωσα στο πετσί μου πριν από λίγα χρόνια. Είμαι η κλασική περίπτωση του ανθρώπου ο οποίος έπεσε θύμα αυτής της θλιβερής φάρσας που ονομάσατε “cancel”, μέσα από αβάσιμους ισχυρισμούς κάποιων μαθητών. Μιλάω για την εποχή που αναγκάστηκα να παραιτηθώ από το τμήμα σκηνοθεσίας που εγώ ο ίδιος δημιούργησα στη Σχολή του Εθνικού. Αθλιότητες».

    Με την απόσταση του χρόνου, μήπως κάπου πράξατε και εσείς λάθος για να φτάσουν σε αυτό το σημείο τα πράγματα;

    «Κρίσεις υπάρχουν και στις καλύτερες οικογένειες. Ολα μπορούν να λυθούν με διάλογο και σεβασμό, εκτός βέβαια αν υπάρχουν εγκλήματα. Το μέγα λάθος ξεκινά από τους καθηγητές που διακηρύσσουν ότι οι μαθητές ήρθαν στις σχολές για να διδάξουν και όχι να διδαχθούν. Πρόκειται για ένα έγκλημα που συμβαίνει στις πλάτες των νέων παιδιών, το οποίο θα πληρώσουν αργότερα. Οταν δεν έχεις τίποτα να προτείνεις, να διδάξεις, όταν δεν έχεις αξίες να εμφυσήσεις στα νέα παιδιά, τότε γίνεσαι θαυμαστής και χειροκροτητής της άγνοιάς τους. Είναι άραγε λάθος να πεις στους μαθητές σου – χωρίς να προσβάλεις κανέναν – ότι το θέατρο χρειάζεται πειθαρχία, θυσίες, πίστη, χρειάζεται γνώση, γιατί είναι το δυσκολότερο επάγγελμα; Όταν αναίτια αντιμετώπισα αυτή τη λάσπη στο πρόσωπό μου, δεν θεώρησα σωστό να ταμπουρωθώ στη θέση μου.

    Εφυγα και αποχαιρέτησα ευγενικά τα παιδιά. Οφείλω όμως σήμερα να πω ότι, για να συμβεί ό,τι συνέβη, υπήρχε ενθάρρυνση των μαθητών προς αυτή την άθλια συμπεριφορά από τρεις-τέσσερις “γνωστούς-άγνωστους” καθηγητές της σχολής και εξαιρώ από αυτό τη διευθύντρια της σχολής Δηώ Καγγελάρη. Παρ’ όλα αυτά, θεώρησα σωστό να ζητήσω συγγνώμη και να αποχωρήσω με ψηλά το κεφάλι. Άλλωστε, οι πραγματικοί μαθητές μου έχουν ονοματεπώνυμο και τιμούν το θέατρο με το ήθος και το ταλέντο τους όπου βρεθούν. Είναι καλλιτέχνες όπως ο Δημήτρης Ημελλος, η Μαρία Σαββίδου, ο Βασίλης Ανδρέου, ο Νίκος Καρδώνης, η Λίλλυ Μελεμέ, ο Αρης Τρουπάκης, ο Στάθης Κόικας, ο Φοίβος Μαρκιανός και τόσοι άλλοι. Αυτούς ονομάζω αληθινούς μαθητές μου και μαθητεύω με πίστη δίπλα τους και εγώ».

    Δεν ήταν όμως λάθος να παραιτηθείτε, εφόσον μιλάτε για ενορχηστρωμένη επίθεση;

    «Ένας σοφός λαός λέει ότι “τα σάπια φρούτα πέφτουν μόνα τους από το δέντρο”. Δεν έσυρα ανθρώπους στα δικαστήρια, ούτε κινήθηκα νομικά παρ’ όλο που θα μπορούσα. Η απόσταση που κράτησα με δικαίωσε. Πολύ κοντινοί μου άνθρωποι και συνεργάτες μου, μολονότι με παρότρυναν να κινηθώ νομικά, αναγνώρισαν στο τέλος ότι η στάση μου ήταν μάλλον σωστή. Μετάνιωσα μόνο που απομακρύνθηκα από την παιδαγωγική. Διδάσκω βέβαια στο εξωτερικό και ελπίζω κάποια στιγμή να διδάξω ξανά στην Ελλάδα».

    Αλήθεια, πώς σας φάνηκαν οι πρώτες πληροφορίες για την ίδρυση Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών;

    «Η ίδρυσή της μου φαίνεται αναγκαία. Χρόνια αρθρογραφώ για αυτό, με κίνδυνο να φανώ ακόμη και γραφικός. Θα πω, παραφράζοντας τον Γκάντι, ότι δεν υπάρχει δρόμος για την παιδεία, η παιδεία ΕΙΝΑΙ ο δρόμος. Ο μόνος δρόμος που θα μας γλιτώσει από τη χυδαιότητα, τη φθήνια, την κακώς εννοούμενη πολιτική ορθότητα, τη μαζική κουλτούρα της πεντάρας. Διάβασα ότι αυτή η Ανώτατη Σχολή Παραστατικών Τεχνών θα στελεχωθεί από ανθρώπους “εγνωσμένου κύρους”. Τι σημαίνει όμως “εγνωσμένου κύρους” στην εποχή μας; Αναρωτιέμαι».

    Για εσάς, λοιπόν, τι πρέπει να διαθέτουν οι καθηγητές αυτής της Ακαδημίας;

    «Γενναιοδωρία».

    Παραμένω στα θέματα του Εθνικού Θεάτρου. Ο νυν καλλιτεχνικός διευθυντής του Γιάννης Μόσχος ανακοίνωσε ότι δεν θα διεκδικήσει ανανέωση και δεύτερη θητεία. Σας ενδιαφέρει μια επιστροφή στην καλλιτεχνική διεύθυνση της πρώτης σκηνής της χώρας;

    «Όχι, μολονότι με παρότρυναν πολλοί να το πράξω. Έκανα τη δουλειά μου τεσσεράμισι χρόνια και αποχώρησα, αφήνοντας το Εθνικό Θέατρο με καινούργιες υποδομές, στην πρώτη γραμμή. Τώρα πρέπει να αναλάβουν άλλοι και να συνεχίσουν την καλή δουλειά του Γιάννη Μόσχου και της Ερις Κύργια μετά τη λαίλαπα (σ.σ.: αναφέρεται στην υπόθεση Λιγνάδη) που ακολούθησε της αναχώρησής μου».

    Θεωρείτε ότι προλάβατε στη θητεία σας να ολοκληρώσετε το όραμά σας;

    «Όχι. Ειδικά στα θέματα της εκπαίδευσης, του Μικρού Εθνικού, της Πειραματικής Σκηνής. Για εμένα η θητεία του καλλιτεχνικού διευθυντή πρέπει να είναι τουλάχιστον πενταετής για να μπορεί να ολοκληρώσει κάποια από αυτά που οραματίζεται. Δυστυχώς, πολλά πράγματα έμειναν στη μέση. Θυμίζω τις δωρεάν αναμεταδόσεις των παραστάσεών μας στις παραμεθόριες περιοχές, που δεν συνεχίστηκαν, την επικοινωνία της Δραματικής Σχολής με σχολές της Ανατολικής και Δυτικής Ευρώπης, το Τμήμα Σκηνοθεσίας, το οποίο δεν πρόλαβα να το βάλω σε μια πορεία και από το οποίο, μόλις ξεκίνησε, έφυγα και εγώ με τον τρόπο που σας περιέγραψα. Τεσσεράμισι χρόνια στην καλλιτεχνική διεύθυνση του Εθνικού Θεάτρου έδωσα την ψυχή μου, φτάνει. Δεν με ενδιαφέρει μια επιστροφή. Εχω άλλα πράγματα σημαντικά να κάνω στη ζωή μου τώρα».

    Κλείνοντας, σας πηγαίνω στη δεύτερη πατρίδα σας, τη Ρωσία, εκεί όπου σπουδάσατε θέατρο. Τι αισθάνεστε σήμερα απέναντι σε αυτή τη χώρα;

    «Τα παιδιά της “Μάνας Κουράγιο” βρίσκονται τόσο στη Ρωσία όσο και στην Ουκρανία. Η βία είναι κάτι που με απωθεί, με ανατριχιάζει. Εχοντας πρόσβαση στο πρωτότυπο των ειδήσεων, νομίζω ότι είναι ένας πόλεμος για τον οποίο έχουμε τεράστια πληροφόρηση και λίγη γνώση. Γνωρίζοντας τους Ρώσους ως λαό, πιστεύω ότι δύσκολα θα ηττηθούν. Δεν μιλώ πολιτικά. Ποτέ δεν το έχω κάνει. Νομίζω πάντως ότι δεν πρέπει να καταδικάζουμε τον ρωσικό λαό εξαιτίας του πολέμου. Ας μην ξεχνάμε ότι κατατρόπωσαν τον Χίτλερ, ότι σε εκείνους οφείλουμε την ελευθερία μας σήμερα, καθώς και ό,τι έχουν προσφέρει στην τέχνη, στο θέατρο και στη μουσική. Δεν θα έπρεπε να καταδικάζουμε ποτέ τον ρωσικό λαό, επειδή αυτή τη στιγμή συμβαίνει ένας πόλεμος, με τον ίδιο τρόπο που δεν καταδικάσαμε τον αμερικανικό λαό όταν καίγονταν χιλιάδες Ιρακινοί σε έναν προηγούμενο πόλεμο».

    Κύριε Λιβαθινέ, ονομάσατε το βιβλίο με τις αυτοβιογραφικές σημειώσεις σας «Τρεις εποχές» (εκδ. Πατάκη). Η τέταρτη εποχή για εσάς ποια είναι;

    «Δεν έχει ξεκινήσει ακόμη. Ζω την τρίτη μου εποχή, η οποία έχει να κάνει με την πράξη, και συνεχίζεται».

    03.12.2024,Βαρδάκη Ερη «Στάθης Λιβαθινός: Ένα έργο αντιπολεμικό είναι λίγο σήμερα, όταν ζούμε τον πραγματικό πόλεμο», Το Βήμα

    Για το link πατήστε εδώ

  • Μπέτυ Αρβανίτη: Η “Μάνα Κουράγιο” είναι ένα βαθιά αντιπολεμικό έργο”

    Λίγο πριν την πρεμιέρα της παράστασης «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» του Μπέρτολτ Μπρεχτ, σε σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού στο Εθνικό Θέατρο, η Μπέτυ Αρβανίτη, που ενσαρκώνει τον εμβληματικό πρωταγωνιστικό ρόλο, μοιράζεται μαζί μας τις σκέψεις της. Μέσα από τα λόγια της, ξεδιπλώνεται ο πλούτος του έργου, η φιλοσοφία του Μπρεχτ και η δική της ουσιαστική προσέγγιση στην ερμηνεία (από 4/12).

    Ποια είναι η Μάνα Κουράγιο;

    Το έργο ακολουθεί την τυχοδιώκτρια Άννα Φίρλινγκ, γνωστή ως Μάνα Κουράγιο, στον αγώνα της για επιβίωση. Είναι μια γυναίκα που κυριαρχείται από το ένστικτο της επιβίωσης. Έχει τη δική της ηθική, που δεν υπακούει σε κανόνες. Μοιάζει με τη φύση, που δεν γνωρίζει ηθική – όχι επειδή δεν καταλαβαίνει, αλλά επειδή επιλέγει να πράττει έτσι. Είναι εξαιρετικά έξυπνη και σαρκάζει τον εαυτό της και όσους βρίσκονται γύρω της. Καταλαβαίνει τι σημαίνει συμβιβασμός, βλέπει πώς οι άνθρωποι διαβρώνονται και πώς το συμφέρον κυριαρχεί πάνω τους. Ωστόσο, είναι ένας άνθρωπος βαθιά συνδεδεμένος με τη ζωή και με τα ένστικτά της. Η Μάνα Κουράγιο μοιάζει με λέαινα: για τα παιδιά της θα κάνει τα πάντα, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι θα θυσιάσει κάποιον άλλο για να επιβιώσει.

    Πώς αντιμετωπίζει την απώλεια των παιδιών της;

    Η απώλεια των παιδιών της είναι μια τεράστια ρωγμή στη ζωή της. Είναι αδύνατο να βιώσεις μεγαλύτερη απώλεια από το να χάσεις τα παιδιά σου. Παρ’ όλα αυτά, η Μάνα Κουράγιο αποδέχεται ότι αυτό είναι μέρος της ζωής. Η στάση της απέναντι στη ζωή βασίζεται σε μια σκληρή συμφιλίωση με τη μοίρα. Κατανοεί ότι, όταν επιλέγεις να εκμεταλλευτείς τον πόλεμο, πληρώνεις ένα τίμημα, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να χάσεις τα ίδια σου τα παιδιά. Ο πόλεμος “τρώει” τα παιδιά της.

    Ήταν οι επιλογές της μονόδρομος;

    Ναι, υπό αυτές τις συνθήκες, οι επιλογές της ήταν οι μόνες δυνατές για να επιβιώσει. Ωστόσο, μετά την απώλεια των παιδιών της, η στάση της υφίσταται ρωγμές, αλλά δεν αλλάζει. Στο τέλος, λέει τη φοβερή φράση: “Ίσως τα καταφέρω”. Συνεχίζει να σέρνει το κάρο μόνη της, αν και μέσα της δεν έχει πια τίποτα. Αυτή είναι όλη η τραγωδία της: επιβιώνει, αλλά χάνει τα πάντα.

    Υπάρχει τρόπος να αποφύγουμε τον πόλεμο;

    Η ίδια η Μάνα Κουράγιο ίσως να απαντούσε ότι δεν ξέρει αν μπορεί να αποφευχθεί ο πόλεμος, αλλά σίγουρα είναι κάτι που θα έπρεπε να προσπαθήσουμε. Ωστόσο, δεν το κάνουμε. Ο Μπρεχτ παρουσιάζει την πραγματικότητα με τέτοιον τρόπο ώστε να αφυπνίσει το κοινό. Δείχνει τη φύση του ανθρώπου: μέσα μας υπάρχει το καλό και το κακό, και πάντα θα υπάρχει αυτή η πάλη.

    Τι θέλει να πει ο Μπρεχτ μέσα από το έργο;

    Πιστεύω ότι το “Μάνα Κουράγιο” είναι ένα βαθιά αντιπολεμικό έργο. Ο Μπρεχτ μιλάει άμεσα, χωρίς καμία κάλυψη, δείχνοντας πόσο τραγικός είναι ο πόλεμος. Η Μάνα Κουράγιο σαρκάζει τα πάντα, ακόμα και τη δική της μοίρα. Μέσα από το τραγούδι της “Η μεγάλη συνθηκολόγηση” εκφράζει την αποδοχή της απέναντι στη μιζέρια της ζωής: “Ξέρω κι εγώ πολλούς που ονειρεύονταν να φτάσουν τα αστέρια, αλλά στο τέλος συμβιβάστηκαν”. Αυτή η ειρωνεία είναι το μεγαλύτερο όπλο της για να διαχειριστεί τη ζωή και τις τραγωδίες της.

    Πώς είναι το σκηνικό και το ηχητικό περιβάλλον της παράστασης;

    Το σκηνικό της Ελένης Μανωλοπούλου είναι αριστουργηματικό. Δεν παραπέμπει σε κάποια συγκεκριμένη εποχή, κάτι που το καθιστά διαχρονικό. Υπάρχει πολλή μουσική στην παράσταση, την οποία έχει γράψει ο Θοδωρής Αμπαζής. Είναι ενδιαφέρουσα και καθοριστική για το έργο. Εγώ προσωπικά ερμηνεύω κάποια τραγούδια, περισσότερο με πρόζα, ενώ οι νεότεροι ηθοποιοί τραγουδούν με τις εξαιρετικές φωνές τους.

    Πώς είναι η συνεργασία σας με τον Στάθη Λιβαθινό;

    Η συνεργασία με τον Στάθη γι’ αυτό το έργο γεννήθηκε από δική μου επιθυμία. Είναι χαρά να βλέπεις τις δυνατότητες του Εθνικού Θεάτρου να υποστηρίξει μια μεγάλη παραγωγή, που δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε στο Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας. Με τον Στάθη έχουμε μια κοινή ματιά για το θέατρο, κι αυτό μας δίνει τη δυνατότητα να δουλεύουμε δημιουργικά, ακόμα και μέσα από διαφωνίες. Εκτιμώ την παιδεία του και τη δυνατότητά του να εξελίσσεται.

    Πώς βλέπετε τη συνεργασία με τους νέους καλλιτέχνες;

    Η σχέση μου με τους νεότερους ηθοποιούς είναι εξαιρετική. Στο Εθνικό συνεργάζομαι με πολύ ταλαντούχα παιδιά, που έχουν πάθος και αφοσίωση σε αυτό που κάνουν. Δεν θέλω να υπάρχει απλώς σεβασμός, αλλά ουσιαστική σχέση. Από αυτούς παίρνω πράγματα, όπως ελπίζω να παίρνουν και εκείνοι από εμένα.

    Η Μάνα Κουράγιο είναι σίγουρα απαιτητικός ρόλος. Είναι και από τους πιο δύσκολους ρόλους που έχετε ερμηνεύσει;

    Οπωσδήποτε. Όπως και ο Βασιλιάς Ληρ πέρυσι, έτσι και η Μάνα Κουράγιο είναι ένας βαθύς, απαιτητικός ρόλος. Ως γυναίκα και μητέρα, κινητοποιεί πολλά συναισθήματα μέσα μου. Είναι ένας ρόλος που μπορείς να ψάχνεις ατελείωτα.

    Τι θα συμβούλευε η Μάνα Κουράγιο όσους ζουν τον πόλεμο;

    Θα τους έλεγε να μην εμπλακούν. Η ίδια εκμεταλλεύεται τον πόλεμο, αλλά το τίμημα είναι βαρύ. Δεν είναι υπέρ του πολέμου, αλλά της επιβίωσης χωρίς θυσίες.

    Πρέπει η τέχνη να παίρνει αποστάσεις;

    Σίγουρα. Η απόσταση είναι απαραίτητη για να βλέπουμε καθαρά. Αν ταυτιστείς πλήρως με κάτι, χάνεσαι. Αυτό ισχύει και για την τέχνη και για τη ζωή.

    30.11.2024, Κρύου Μαρία «Μπέτυ Αρβανίτη: “Η “Μάνα Κουράγιο” είναι ένα βαθιά αντιπολεμικό έργο”», Αθηνόραμα

    Για το link πατήστε εδώ